Newsroom (1) Οι ενδείξεις επικείμενης επίθεσης πυκνώνουν και, μολονότι δεν αποκλείεται η κινητοποίηση να αποτελεί διαπραγματευτική πίεση προς την Τεχεράνη -με τον πρόεδρο των ΗΠΑ να δίνει προθεσμία 10-15 ημερών στο Ιράν για συμφωνία-, τα πιθανά σενάρια σε περίπτωση στρατιωτικού πλήγματος παραμένουν ανοιχτά και γεμάτα αβεβαιότητες.
Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ δώσει το «πράσινο φως» για επίθεση -έστω και περιορισμένης κλίμακας σε πρώτο στάδιο-, οι εξελίξεις θα μπορούσαν να κινηθούν σε επτά βασικές κατευθύνσεις, σύμφωνα με το BBC:
1. Χειρουργικά πλήγματα και πολιτική μετάβαση
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, οι αμερικανικές δυνάμεις εξαπολύουν στοχευμένες επιθέσεις κατά στρατιωτικών βάσεων των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), εγκαταστάσεων βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικών υποδομών του Ιράν.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το καθεστώς των μουλάδων ενδέχεται να αποδυναμωθεί και τελικά να καταρρεύσει, ανοίγοντας τον δρόμο για δημοκρατική μετάβαση. Ωστόσο, η εμπειρία από τη Λιβύη και το Ιράκ δείχνει ότι η στρατιωτική επέμβαση σπανίως οδηγεί σε ομαλή δημοκρατική σταθεροποίηση, αλλά συχνά σε παρατεταμένη αστάθεια.
2. Επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος με μετριοπαθή στροφή
Σε ένα λιγότερο πιθανό σενάριο, η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει αλλά αναγκάζεται να περιορίσει το πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα, καθώς και τη στήριξη σε ένοπλες οργανώσεις - πληρεξουσίους της στην περιοχή.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ωστόσο, έχει δείξει επί δεκαετίες ελάχιστη διάθεση για ουσιαστικούς συμβιβασμούς, κάτι που καθιστά αυτό το ενδεχόμενο μάλλον απίθανο.
3. Κατάρρευση του καθεστώτος και στρατιωτική διακυβέρνηση
Πολλοί αναλυτές θεωρούν πιθανότερη την αντικατάσταση του σημερινού καθεστώτος από ένα αυστηρό στρατιωτικό καθεστώς, με κεντρικό ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης.
Παρά τις επαναλαμβανόμενες αιματηρές διαδηλώσεις, ο κρατικός μηχανισμός ασφαλείας στο Ιράν παραμένει ισχυρός και βαθιά ενσωματωμένος στην οικονομία. Σε συνθήκες χάους μετά από ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα, δεν αποκλείεται μια «σκληρή» στρατιωτική λύση.
4. Αντίποινα του Ιράν κατά ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών κρατών
Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει άμεσα σε οποιαδήποτε επίθεση. Πιθανοί στόχοι του Ιράν θα μπορούσαν να είναι αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο, αλλά και σύμμαχοι της Ουάσιγκτον, όπως το Ισραήλ και η Ιορδανία.
Οι επιθέσεις με drones και πυραύλους κατά εγκαταστάσεων της Saudi Aramco το 2019 κατέδειξαν πόσο ευάλωτες είναι οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται ιδιαίτερα ανήσυχα για πιθανή κλιμάκωση.
5. Ναρκοθέτηση στα Στενά του Ορμούζ
Από τα Στενά του Ορμούζ -κομβικό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν- διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και έως το 25% του πετρελαίου. Μια απόφαση της ηγεσίας του Ιράν να ναρκοθετήσει την περιοχή αυτή θα είχε άμεσο αντίκτυπο στο παγκόσμιο εμπόριο και στις τιμές ενέργειας.
Αν και μια τέτοια κίνηση θα έπληττε και την ίδια την ιρανική οικονομία, θα προκαλούσε διεθνή ενεργειακή κρίση, με σημαντικές επιπτώσεις για μεγάλους εισαγωγείς όπως η Κίνα.
6. Ιρανικό πλήγμα σε αμερικανικό πολεμικό πλοίο
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σενάρια αφορά σε ενδεχόμενη επιτυχή ιρανική επίθεση σε αμερικανικό πολεμικό πλοίο μέσω «σμήνους» drones και ταχύπλοων σκαφών.
Η παρουσία στην περιοχή αεροπλανοφόρων όπως το USS Gerald R. Ford αυξάνει το διακύβευμα. Αν και ένα τέτοιο πλήγμα θεωρείται λιγότερο πιθανό, η Ιστορία -όπως η επίθεση της Αλ Κάιντα στο αντιτορπιλικό USS Cole στον Κόλπο του Άντεν της Υεμένης το 2000- δείχνει ότι ασύμμετρες επιθέσεις μπορούν να έχουν σοβαρότατες συνέπειες.
7. Κατάρρευση και χάος τύπου Συρίας στο Ιράν
Το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι η πλήρης αποσταθεροποίηση του Ιράν. Εθνοτικές και περιφερειακές εντάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εμφύλια σύγκρουση, παρόμοια με εκείνες που συνέβησαν στη Συρία, στην Υεμένη και στη Λιβύη.
Με πληθυσμό περίπου 93 εκατομμυρίων, το Ιράν αποτελεί κρίσιμο γεωπολιτικό πυλώνα. Μια γενικευμένη κατάρρευση θα μπορούσε να προκαλέσει προσφυγική και ανθρωπιστική κρίση μεγάλης κλίμακας.
Οι στόχοι προτεραιότητας ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν
Σύμφωνα με δημοσίευμα του ισραηλινού μέσου Ynet, σε περίπτωση κοινής αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης κατά του Ιράν:
Ο πρώτος και άμεσος στόχος θα ήταν η εξουδετέρωση της ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας, ώστε να εξασφαλιστεί αεροπορική υπεροχή για τις ισραηλινές και κυρίως τις αμερικανικές δυνάμεις.
Ακολούθως, θα δινόταν έμφαση στην καταστροφή του βαλλιστικού οπλοστασίου και των drones της Τεχεράνης, με προτεραιότητα για το Ισραήλ τους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που απειλούν άμεσα το έδαφός του, και για τις ΗΠΑ τους πυραύλους μικρού και μεσαίου βεληνεκούς που μπορούν να πλήξουν αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα, θα επιδιωκόταν η εξουδετέρωση του ναυτικού σκέλους των Φρουρών της Επανάστασης, ώστε να αποτραπεί ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ,
καθώς και η καταστροφή των υπόγειων «πόλεων πυραύλων», δηλαδή των εκτεταμένων σηράγγων αποθήκευσης και εκτόξευσης.
Σε δεύτερο επίπεδο, εξετάζεται το ενδεχόμενο πληγμάτων σε στρατηγικές και πολιτικοστρατιωτικές δομές του καθεστώτος, με στόχο όχι απαραίτητα την άμεση ανατροπή του, αλλά τη σοβαρή αποσταθεροποίησή του. Σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλείται το ισραηλινό Μέσο:
Η αποδυνάμωση της ηγεσίας, ακόμη και η στοχοποίηση ανώτατων αξιωματούχων όπως ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, θα μπορούσε να προκαλέσει βαθύ πολιτικό κλονισμό.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ ενδέχεται να διαθέτουν μεγαλύτερη ικανότητα πλήγματος σε βαθιά υπόγειες εγκαταστάσεις, όπως πυρηνικές ή αποθηκευτικές υποδομές κοντά σε περιοχές όπως η Νατάνζ και το Φορντό, καθώς και σε ενισχυμένες υπόγειες εγκαταστάσεις που παραμένουν άθικτες. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι η επιτυχία μιας τέτοιας στρατηγικής δεν εγγυάται μαζική λαϊκή εξέγερση, κάτι που καθιστά αβέβαιη την προοπτική ουσιαστικής αλλαγής καθεστώτος ακόμη και μετά από εκτεταμένα πλήγματα.
Ένας πόλεμος χωρίς σαφές τέλος;
Η συγκέντρωση ισχυρών αμερικανικών δυνάμεων γύρω από το Ιράν αυξάνει την πίεση για αποφασιστική κίνηση.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν αναλυτές, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η έναρξη μιας σύγκρουσης χωρίς σαφή στρατηγικό στόχο και χωρίς προβλέψιμο τέλος, με επιπτώσεις που θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και να επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία.
