Newsroom (1) Μέσω του SVinE, που αναμένεται να εγκριθεί από το ΥΠΑΑ&Τ μέσα στο Μάio, θα διαπιστωθεί εάν τελικά με την αξιοποίηση των «γκρίζων νερών», με καινοτόμες λύσεις άρδευσης και βιώσιμες καλλιεργητικές πρακτικές, θα ενισχυθεί η βιωσιμότητα του αμπελώνα, δίχως να αλλοιωθεί ο μοναδικός χαρακτήρας των οίνων ΠΟΠ Σαντορίνη και ΠΓΕ Κυκλάδες.
Ουσιαστικά το Κτήμα Κυρ- Γιάννη, που από πέρυσι ελέγχει στο 100% το Κτήμα Σιγάλα μαζί με τις υπόλοιπες 12 οινοποιίες, μέλη του ΣΟΣ ΑΜΚΕ, ξεκινούν μία σταυροφορία διάσωσης ενός μοναδικού αμπελώνα όπως και παραδοσιακής καλλιεργητικής μεθόδου, που φθίνει όλο και περισσότερο λόγω της αλόγιστης δόμησης, της κλιματικής αλλαγής, αλλά και της γήρανσης των πρεμνών, σε βαθμό που να βρίσκεται αντιμέτωπος με μεγάλες προκλήσεις και πιθανολογούμενη κατάρρευση στα επόμενα χρόνια.
Ο τρύγος του 2025 έδωσε μόλις 450 τόνους παραγωγής όταν σε παλαιότερες χρονιές η παραγωγή ήταν μεταξύ 2.500-2.800 τόνων σταφύλι, όπως είπε στο powergame.gr o κ. Στέλιος Μπουτάρης, επικεφαλής του Κτήματος Κυρ – Γιάννη, με αποτέλεσμα η τιμή του Ασύρτικου στον παραγωγό της κυρίαρχης ποικιλίας σταφυλιού, να φθάνει μέχρι τα 10 ευρώ/κιλό, όταν σε χρονιές με υψηλότερη παραγωγή κυμαινόταν μεταξύ 3,5 – 4 ευρώ/κιλό.
Για το Ίδρυμα Μπουτάρη, η σωτηρία του Σαντορινιού αμπελώνα είναι στόχος υψηλής προτεραιότητας, στον οποίο και στρατεύτηκε το Κτήμα Σιγάλα, προκειμένου σε συνεργασία με άλλους οινοποιούς του νησιού, το Δήμο και την επιστημονική κοινότητα, να αναζητηθούν λύσεις για την προστασία και τη βιωσιμότητα του Θηραϊκού αμπελώνα, τόνισε ο γραμματέας του ιδρύματος, Μιχάλης Μπουτάρης.
Έτσι, η task force του SVinE, ανέλαβε το ρίσκο να εγκαταστήσει στην Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων, της ΔΕΥΑΘ, στην Οία, τον εξοπλισμό για την τριτοβάθμια επεξεργασία λυμάτων, πριν ακόμη πάρει την έγκριση του προγράμματος, καθώς, όπως σημείωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Ergon Planning, Τάσος Μητσόπουλος, υπήρχε ήδη εγκεκριμένη μελέτη για την επέκταση της επεξεργασίας, σε τρίτο βαθμό. Το επεξεργασμένο νερό θα μεταφέρεται, όπου είναι δυνατόν, μέσω δικτύου και στα υπόλοιπα πιο απομακρυσμένα από την ΕΕΛ αμπελοτόπια, με υδροφόρες.
Το πιλοτικό SVinE, φέρνει λοιπόν στο προσκήνιο μια από τις πιο κρίσιμες μάχες για τη βιωσιμότητα της ελληνικής αμπελουργίας: τη διάσωση του ιστορικού αμπελώνα της Σαντορίνης από τη λειψυδρία και την κλιματική κρίση.
Η συρρίκνωση του αμπελώνα
Από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα, ο Θηραϊκός αμπελώνας έχει χάσει περίπου τα 2/3 της έκτασής του – από πάνω από 30.000 σε περίπου 13.000 στρέμματα – ενώ η ετήσια βροχόπτωση έχει πέσει κάτω από τα 370 mm, με χρονιές κάτω και από 300 mm. Οι προβλέψεις του MedECC μιλούν για περαιτέρω μείωση βροχόπτωσης κατά 18% έως το 2050, γεγονός που αν δεν ληφθούν μέτρα μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής οίνων ΠΟΠ/ΠΓΕ Σαντορίνης κατά 60–70% έως το 2042.
Το σενάριο αυτό εφιαλτικό, αλλά όχι απίθανο, θα σήμαινε ότι η παραγωγή από περίπου 400.000 φιάλες το 2025, θα μειώνονταν κοντά στις 150.000 φιάλες.
Η ανάγκη λήψης μέτρων οδήγησε την Ομάδα του SVinE, να προσπαθήσει να δοκιμάσει στη Σαντορίνη, μία μέθοδο άρδευσης που εφαρμόζεται με επιτυχία σε δενδρώδεις καλλιέργειες, στη Γερμανία, την Αυστρία, τη Γαλλία και, πιο πρόσφατα, στην Ισπανία. Άλλωστε από την εφαρμογή των παρεμβάσεων που περιγράφονται παρακάτω αναμένεται εξοικονόμηση πόρων, αύξηση της παραγωγής σταφυλιών και βελτιωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Η καινοτομία του SVinE, αφορά στις εξής τρεις παρεμβάσεις:
- Επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού: Στις εγκαταστάσεις της ΕΕΛ Οίας εγκαθίσταται πιλοτική μονάδα τριτοβάθμιας επεξεργασίας που μετατρέπει τα αστικά λύματα σε επεξεργασμένο νερό άρδευσης, μειώνοντας το κόστος από >2,5 €/m³ του νερού αφαλάτωσης σε περίπου 0,8 €/m³. (Σημειώνεται ότι η Σαντορίνη υδρεύεται κυρίως από μονάδες αφαλάτωσης θαλασσινού νερού).
- Παραγωγή νερού από την ατμοσφαιρική υγρασία: Με την καινοτόμο μονάδα WattAir, νερό παράγεται in situ, με ηλιακή ενέργεια, σε απομακρυσμένα αμπελοτεμάχια όπου δεν φτάνει δίκτυο άρδευσης, προσφέροντας πλήρη ενεργειακή αυτονομία.
- Γεωργία ακριβείας και βιώσιμες πρακτικές: Συστήματα στάγδην άρδευσης, αισθητήρες υγρασίας και θερμοκρασίας, εδαφοκάλυψη, κομποστοποίηση και χρήση biochar συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πρωτόκολλο διαχείρισης νερού και εδάφους, ειδικά προσαρμοσμένο στις ηφαιστειακές συνθήκες της Σαντορίνης.
Το έργο, διάρκειας 36 μηνών, θα υλοποιηθεί σε περίπου 65 στρέμματα αμπελώνων σε Οία, Μεγαλοχώρι και Πύργο, με συμμετοχή πολλών παραγωγών – μελών του Συνδέσμου Οινοποιών Σαντορίνης. Τα σταφύλια θα οινοποιηθούν ξεχωριστά, ώστε να αξιολογηθεί επιστημονικά ότι η νέα διαχείριση νερού δεν αλλοιώνει τον χαρακτήρα των οίνων ΠΟΠ/ΠΓΕ.
Ποιοι συμμετέχουν στο SVinE
Η Επιχειρησιακή Ομάδα συγκεντρώνει όλους τους κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας αξίας:
- ΚΤΗΜΑ ΣΙΓΑΛΑ Α.Ε.: διαθέτει αμπελώνες και οινοποιείο, εγκαθιστά και λειτουργεί τις τεχνολογίες άρδευσης και παράγει οίνους για αξιολόγηση. Το Κτήμα διαθέτει 100 στρέμματα ιδιόκτητων αμπελώνων και 300 στρέμματα μισθωμένων αμπελώνων.
- ΔΕΥΑ ΔΗΜΟΥ ΘΗΡΑΣ: λειτουργεί τις υποδομές επεξεργασίας λυμάτων, διαχειρίζεται τη μονάδα επεξεργασίας του νερού και τα δίκτυα διανομής νερού.
- ΣΟΣ ΑΜΚΕ (Σύνδεσμος Οινοποιών Σαντορίνης): φέρνει στο τραπέζι τους οινοποιούς και τους αμπελουργούς, διαθέτει αμπελοτεμάχια και λειτουργεί ως κόμβος διάχυσης.
- Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ: μέσω του Εργαστηρίου Αμπελουργίας και του Τομέα Εγγείων Βελτιώσεων σχεδιάζει τα πρωτόκολλα, παρακολουθεί φυσιολογία, αποδόσεις και ποιότητα οίνων και αξιοποιεί ώριμα αποτελέσματα έργων H2020 όπως STARGATE, Big Data Grapes, ATLAS και EUXDAT.
- ERGOPLANNING Α.Ε.: αναλαμβάνουν τον ρόλο του διαχειριστή καινοτομίας, τον συνολικό συντονισμό, την οικονομοτεχνική αξιολόγηση και τις δράσεις διάχυσης.
Αναμενόμενα αποτελέσματα
Στο πλαίσιο του έργου, αναμένονται να προκύψουν σημαντικά, μετρήσιμα οφέλη:
- Μείωση κόστους άρδευσης κατά περίπου 68%, χάρη στο φθηνότερο «γκρίζο νερό».
- Αύξηση παραγωγής σταφυλιών κατά 15–25%, με σταθερότερες αποδόσεις σε συνθήκες ξηρασίας.
- Μείωση ενεργειακής κατανάλωσης και εκπομπών CO2 κατά 30–50%, σε σχέση με συμβατικές λύσεις αφαλάτωσης και μεταφοράς νερού.
- Διαμόρφωση τελικού πρωτοκόλλου άρδευσης για συνθήκες αυξημένης ξηρασίας, πλήρως τεκμηριωμένου επιστημονικά και οικονομικά, το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες άνυδρες περιοχές της Ελλάδας και της Μεσογείου.
Σύμφωνα με την επιχειρησιακή ομάδα του SVinE, το έργο φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο για την προσαρμογή της γεωργίας στην κλιματική κρίση, αποδεικνύοντας ότι η καινοτομία στο νερό μπορεί να σώσει έναν από τους πιο παλαιότερους και πιο ιδιαίτερους αμπελώνες της Ευρώπης και μαζί του ένα ολόκληρο οινοτουριστικό οικοσύστημα.
Να σημειωθεί ότι στο ΣΟΣ ΑΜΚΕ ανήκουν 13 από τα 18 οινοποιεία της Σαντορίνης και της Θηρασιάς, με κάποια από αυτά να δραστηριοποιούνται και σε άλλες περιοχές της χώρας μας. Τα ιδρυτικά μέλη του Συνδέσμου Οινοποιών Σαντορίνης, είναι: Αnhydrous Οινοποιητική, Αμπελώνες Βασάλτης, Γαία Οινοποιητική, Oeno P, Κτήμα Αργυρού, Κτήμα Σιγάλα, Οινοποιεία Μπουτάρη, Οινοποιείο Αρτέμης Καραμολέγκος, Οινοποιείο Βενετσάνος, Οινοποιία Γαβαλάς, Μικρά Θήρα, Santo Wines, Volcanic Slope Vineyards.
φωτό: Κτήμα Σιγάλα ©Κτήμα Σιγάλα
