Αθανάσιος Μαρινόπουλος: "Μπροστά στον Καθρέφτη … της Προόδου"

Όμως, όπως είπε ο Σωκράτης, το πρώτο βήμα προς τη σοφία είναι να γνωρίσουμε τον εαυτό μας.
Κι όταν κοιτάζουμε με ειλικρίνεια μέσα μας, το ερώτημα παραμένει και είναι αμείλικτο (τουλάχιστον στους νοήμονες).
Ποιοι από εμάς είμαστε πραγματικά αυτό που διακηρύσσουμε;
Η προοδευτικότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια.
Μετριέται στην πράξη, στις στάσεις και στις επιλογές μας.
Ο Αριστοτέλης έλεγε ότι η αρετή δεν είναι υπόθεση ονομάτων αλλά πράξεων.
Δεν μπορεί λοιπόν κανείς να μιλά για πρόοδο όταν υποστηρίζει την επαναφορά της θανατικής ποινής ή την απαγόρευση των αμβλώσεων.
Δεν μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικός όταν επιθυμεί την αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες ή θεωρεί αυτονόητη την κατήχηση στα σχολεία.
Ούτε όταν επιδοκιμάζει την τοποθέτηση καμερών παντού, στα πάρκα, στις πλατείες και στις σχολικές αυλές, στο όνομα μίας αόριστης «ασφάλειας».
Και φυσικά, ο προοδευτισμός δεν μπορεί να χωρέσει την προκατάληψη απέναντι στους ομοφυλόφιλους, την καχυποψία προς τους ξένους ή την εχθρότητα απέναντι στους μετανάστες.
Η έννοια «προοδευτικός» σχετίζεται με τις αξίες που ορίζουν την ανοιχτή κοινωνία, όπως την περιέγραψε ο Karl Popper και σημαίνει ανεκτικότητα, προστασία ατομικών δικαιωμάτων, κριτική σκέψη, αντίσταση στον αυταρχισμό που «φλερτάρει» πάντα με την ευκολία των έτοιμων απαντήσεων.
Η ιδέα της ελευθερίας που υπερασπίστηκε ο John Stuart Mill και η θεμελιώδης αρχή της δημοκρατικής εγρήγορσης που ανέδειξε η Hannah Arendt, υποστήριζαν ότι κάθε κοινωνία που συνηθίζει στις μικρές δόσεις αυταρχισμού, είναι ευάλωτη και στα μεγάλα άλματά του.
Αν μπούμε στον πειρασμό να υποθέσουμε βάσει των ανωτέρω, τότε με αυθαίρετους καθαρά εμπειρικούς από τις παρέες μας υπολογισμούς, το ποσοστό των πραγματικά προοδευτικών πολιτών δεν φαίνεται να ξεπερνά το 20%.
Και αυτό το 20% δεν βρίσκεται συγκεντρωμένο σε έναν ιδεολογικό χώρο.
Διαχέεται σε όλο το πολιτικό φάσμα, αλλά όχι με την ίδια ένταση.
Στις ακροδεξιές παρατάξεις είναι πρακτικά μηδενικό, στη δεξιά εμφανίζεται σε πολύ μικρές ποσότητες, στο κέντρο μοιράζεται και στην αριστερά αποτελεί μάλλον την πλειοψηφία.
Αλλά σε κανέναν χώρο δεν είναι απόλυτο, ούτε αυτονόητο.
Το συμπέρασμα είναι απλό, αλλά δυσάρεστο.
Δεν είμαστε τόσο προοδευτικοί όσο νομίζουμε.
Συχνά οι ταμπέλες προηγούνται των στάσεων.
Δηλώνουμε το τι είμαστε πριν σκεφτούμε το τι πραγματικά πρεσβεύουμε.
Είμαστε βολεμένοι σε έναν αυτοπροσδιορισμό που κολακεύει, αλλά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Κι εδώ έρχεται ο καθρέφτης!!!
Αν ο καθένας μας σταθεί μπροστά του με ειλικρίνεια, χωρίς δικαιολογίες, χωρίς προσχήματα, θα διαπιστώσει σε ποια πλευρά βρίσκεται πραγματικά.
Και η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι θα ανακαλύψουν πως δεν έχουν το ηθικό ή πολιτικό δικαίωμα να αυτοχαρακτηρίζονται προοδευτικοί.
Όχι επειδή είναι «κακοί» ή «αναχρονιστικοί», αλλά επειδή η προοδευτικότητα απαιτεί συνέπεια, θάρρος και κυρίως ένα πραγματικό άνοιγμα προς τον άλλον και προς το νέο και μια «αγάπη» αυτόνομη προς την έννοια του ανθρώπου.
Κι αυτό, όσο κι αν δεν μας αρέσει, δεν είναι τόσο συνηθισμένο όσο νομίζουμε.
Ο Μπερνάρ Σω έλεγε ότι «η πρόοδος είναι αδύνατη χωρίς αλλαγή».
Και η αλλαγή αρχίζει πάντα από έναν καθρέφτη.
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ