Newsroom Για τρεις ημέρες, στο κέντρο της Αθήνας άνθρωποι από διαφορετικούς χώρους συναντήθηκαν για πρώτη φορά με έναν κοινό στόχο: να ενώσουν δυνάμεις για ένα από τα πιο κρίσιμα, αλλά συχνά αόρατα, οικοσυστήματα της θάλασσας που αποτελεί συνάμα και ενδιαίτημα προτεραιότητας σε εθνικό και Μεσογειακό επίπεδο. Η συμμετοχή ήταν εντυπωσιακή, σχεδόν συγκινητική. Συγκεκριμένα, στο Greek Seagrass Forum έλαβαν μέρος εκπρόσωποι 62 φορέων της Ελλάδας και του εξωτερικού, εκ των οποίων, 27 ελληνικών και διεθνών οργανισμών, 10 επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τουριστικό κλάδο, 11 θεσμικών-δημοσίων φορέων, 7 ερευνητικών και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, 3 δήμων και 4 σχολείων.
Ευελπιστώντας να κάνουμε το αόρατο-ορατό για την προστασία των θαλάσσιων λιβαδιών στην Ελλάδα, το Greek Seagrass Forum διοργανώθηκε από το Greek Islands Seagrass Alliance (GISA), με τη συμβολή των εταίρων του προγράμματος, και συγκεκριμένα το Cyclades Preservation Fund (CPF, συντονιστής), το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), την Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ), το Ionian Environment Foundation (IEF), το Argosaronic Environment Foundation (AEF), και την περιβαλλοντική οργάνωση Aenaos Thalassa, με την χρηματοδότηση του Seacology Foundation. Παράλληλα με την επιστημονική συμβολή του ΕΛΚΕΘΕ, το οποίο αποτελεί κοινό εταίρο σε όλα τα προγράμματα, ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η συνεισφορά των προγραμμάτων Mediterranean Blue Forests, υπό τον συντονισμό του WWF Greece, που εστιάζει σε ζητήματα διαχείρισης αγκυροβολίας, καθώς και του Interreg Euro-MED ARTEMIS, υπό τον συντονισμό του Green Tank, το οποίο επικεντρώνεται σε θέματα αποκατάστασης υποβαθμισμένων θαλάσσιων λιβαδιών. Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος όπου και φιλοξενήθηκε η τριήμερη εκδήλωση στην οποία έλαβαν μέρος περισσότεροι από 260 συμμετέχοντες.
Ένας κοινός τόπος συνάντησης
Το Forum αποτέλεσε εξαρχής μια ουσιαστική προσπάθεια να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες, φορείς της πολιτείας, οργανώσεις, επιχειρήσεις και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών για να ανταλλάξουν γνώση και απόψεις σχετικά με την προστασία, τη διατήρηση και την αποκατάσταση των θαλάσσιων λιβαδιών στη χώρα μας. Οι εναρκτήριες τοποθετήσεις, καθώς και οι παρεμβάσεις θεσμικών εκπροσώπων καθόλη τη διάρκεια του τριημέρου, ανέδειξαν τη σημασία που αποκτά πλέον το ζήτημα της προστασίας των θαλάσσιων λιβαδιών σε εθνικό και Μεσογειακό επίπεδο, ενώ παράλληλα έθεσαν το πλαίσιο για έναν πιο συστηματικό διάλογο στο μέλλον.
Σημαντική ήταν η παρουσία εκπροσώπων της πολιτείας και διεθνών θεσμών, συμπεριλαμβανομένων του Γενικού Γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), κ. Πέτρου Βαρελίδη, του Γενικού Γραμματέα Ναυτιλίας και Λιμένων του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (ΥΝΑΝΠ), κ. Ευάγγελου Κυριαζόπουλου, του Διευθύνοντος Συμβούλου του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), κ. Κωνσταντίνου Τριάντη, της Γενικής Διευθύντριας Αλιείας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ), κα. Άλκηστις Παρπούρα, του Διευθυντή του Πράσινου Ταμείου, κ. Γιώργου Πρωτόπαπα, του Αναπληρωτή Διευθυντή του ΕΛΚΕΘΕ, κ. Βασίλη Καψιμάλη και του Προέδρου της ΕΕΠΦ, κ. Νίκου Πέτρου, καθώς και ανώτατων διοικητικών στελεχών του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, του Υπουργείο Τουρισμού, και κεντρικών Διευθύνσεων του ΥΠΕΝ. Στον διάλογο συνέβαλαν επίσης ο κ. Σπύρος Κουβέλης, εκπροσωπώντας την Ευρωπαϊκή αποστολή για τους Ωκεανούς και τα Ύδατα, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν τα μηνύματα διεθνών προσωπικοτήτων όπως ο Enric Sala (National Geographic Pristine Seas) και η Kristin Rechberger (Revive Our Ocean), καθώς και η κα. Μαρία Δαμανάκη (Oceans 5). Τον τόνο της διοργάνωσης έδωσαν και οι κεντρικές ομιλίες, με τον Frédéric Villers από το Office Français de la Biodiversité (OFB) και ιδρυτικό μέλος του Mediterranean Posidonia Network (MPN), να παρουσιάζει τις προκλήσεις και τις προοπτικές για τη διατήρηση της Ποσειδωνίας στη Μεσόγειο, και την Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ κα. Μαρία Σαλωμίδη να εστιάζει στην επιστημονική γνώση και τις διαχειριστικές προτεραιότητες για τα θαλάσσια λιβάδια στην Ελλάδα, θέτοντας μια ισχυρή βάση για τις συζητήσεις που ακολούθησαν.
Η επιστήμη στο επίκεντρο
Κατά τη διάρκεια της πρώτης θεματικής ενότητας, η επιστημονική κοινότητα παρουσίασε μια ολοκληρωμένη εικόνα για την κατάσταση των θαλάσσιων λιβαδιών στην Ελλάδα. Ερευνητές από το ΕΛΚΕΘΕ ανέδειξαν την κατανομή, την κατάσταση και τις πιέσεις που δέχονται τα λιβάδια, ενώ εκπρόσωπος από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου παρουσίασε τη σημαντική οικονομική αξία των οικοσυστημικών υπηρεσιών τους. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη συμβολή της εφαρμοσμένης έρευνας, από εκπρόσωπο των Terra Solutions & WWF Ελλάς να εστιάζει στις πιέσεις από τη ναυσιπλοΐα, και το εργαστήριο Oceanus από το Πανεπιστήμιο Πατρών να παρουσιάζει καινοτόμες προσεγγίσεις χαρτογράφησης μεγάλης κλίμακας. Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις κατέστη σαφές ότι η επιστημονική γνώση υπάρχει και εξελίσσεται, αλλά απαιτείται η αξιοποίησή της σε επίπεδο πολιτικής και εφαρμογής.
Από τη γνώση στην πράξη
Ένα από τα πιο ουσιαστικά μηνύματα του Forum ήταν ότι η προστασία δεν μπορεί να παραμείνει σε θεωρητικό επίπεδο. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως το WWF Ελλάς, το Green Tank, το CPF, η iSea, η Καθετή και το Sustainable Sailing Greece, παρουσίασαν δράσεις που συνδέουν την επιστήμη με την τοπική συμμετοχή και την καθημερινή πρακτική. Παράλληλα, πρωτοβουλίες από το IEF και το AEF ανέδειξαν τη σημασία της συνεργασίας σε τοπικό επίπεδο, ενώ παραδείγματα από τον Πόρο, την Κρήτη και άλλες περιοχές κατέδειξαν ότι, ακόμη και σε περιβάλλοντα με έντονες πιέσεις, η ενημέρωση και η συμμετοχή μπορούν να οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα. Η προσέγγιση «από κάτω προς τα πάνω» αναδείχθηκε ως κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας.
Καλές πρακτικές και καθημερινές εφαρμογές
Η τρίτη συνεδρία του Forum που συντόνισε η ΕΕΠΦ, έδωσε φωνή σε εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, της εκπαίδευσης και του τουριστικού κλάδου, που ήδη ενσωματώνουν με θετικό πρόσημο την προστασία των θαλάσσιων λιβαδιών στις δραστηριότητές τους. Φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως ο Δήμος Σύρου και ο Δήμος Μαρκοπούλου, μέσω των εκπροσώπων τους, παρουσίασαν πρωτοβουλίες διαχείρισης και ευαισθητοποίησης, ενώ στελέχη του ΟΦΥΠΕΚΑ ανέδειξαν τη σημασία της διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών με έμφαση στις καλές πρακτικές για τη διαχείριση των ακτών. Ταυτόχρονα, επιχειρήσεις, όπως η Blue Venthos Diving και το Knossos Beach, καθώς και σχολεία από την Αττική και τη Νάξο, έδειξαν πώς η περιβαλλοντική ευθύνη μπορεί να ενσωματωθεί στην εκπαίδευση, τον τουρισμό και την καθημερινή πρακτική. Οι παρεμβάσεις αυτές ανέδειξαν ότι η αλλαγή είναι ήδη σε εξέλιξη, αλλά η σταδιακή κλιμάκωσή της προϋποθέτει σταθερή θεσμική υποστήριξη.
Η Μεσόγειος ως κοινός χώρος δράσης
Η διεθνής διάσταση του Forum ενισχύθηκε μέσα από τη συμμετοχή οργανισμών και ειδικών από όλη τη Μεσόγειο. Εκπρόσωποι του OFB, του Institut Balear de la Natura, του Blue Seeds και της Andromède Océanologie παρουσίασαν έρευνες και πρακτικές που εφαρμόζονται ήδη σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία. Παράλληλα, το διεθνές δίκτυο The Conservation Collective ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ενώ τα παραδείγματα αυτά επιβεβαίωσαν ότι η προστασία της Ποσειδωνίας αποτελεί κοινή πρόκληση και ευκαιρία για ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Χρηματοδότηση και επόμενη ημέρα
Η τρίτη ημέρα επικεντρώθηκε στις προκλήσεις και τις προτεραιότητες της χρηματοδότησης. Εκπρόσωποι οργανισμών και κοινωφελών ιδρυμάτων, όπως το Green Tank, το Ίδρυμα Καπετάν Βασίλη & Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου και το Blue Marine Foundation, ανέδειξαν προτεραιότητες, δυνατότητες αλλά και τα υφιστάμενα κενά, υπό τον συντονισμό του Aenaos Thalassa. Οι τοποθετήσεις δημοσίων φορέων, όπως το Πράσινο Ταμείο, και η Γενική Γραμματεία Διαχείρισης Τομεακών Προγραμμάτων του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας υπογράμμισαν την ανάγκη καλύτερου συντονισμού, ενώ έγινε σαφές ότι, παρά τη σημαντική επιστημονική και κοινωνική κινητοποίηση, απαιτείται ενίσχυση της χρηματοδότησης, ιδιαίτερα για έργα αποκατάστασης και μακροχρόνιας διαχείρισης. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων.
Παράλληλες δράσεις: εκπαίδευση, διάχυση γνώσης και ουσιαστικός διάλογος
Πέρα από τις κεντρικές συνεδρίες, το Forum ανέδειξε με ιδιαίτερη έμφαση τη σημασία της εκπαίδευσης, της ευαισθητοποίησης και της ανοικτής πρόσβασης στη γνώση. Στο περιθώριο των εργασιών, πραγματοποιήθηκαν εκπαιδευτικά εργαστήρια για μαθητές του Σχολείου Δελασάλ,, σε συνεργασία με την ΕΕΠΦ, το Cycladic Art και το CPF, φέρνοντας τα παιδιά σε άμεση επαφή με τον κόσμο των θαλάσσιων λιβαδιών και καλλιεργώντας από νωρίς μια σχέση σεβασμού με το θαλάσσιο περιβάλλον. Παράλληλα, δράσεις όπως τα εικαστικά εργαστήρια ενίσχυσαν τη δημιουργική προσέγγιση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αποδεικνύοντας ότι η γνώση μπορεί να μεταδοθεί με πολλαπλούς και συμμετοχικούς τρόπους.
Καθ' όλη τη διάρκεια του Forum, ο χώρος φιλοξένησε έκθεση αφισών και οπτικοακουστικού υλικού, όπου παρουσιάστηκαν πρωτοβουλίες από όλη την Ελλάδα που σχετίζονται με την προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων λιβαδιών. Η έκθεση αυτή λειτούργησε ως ένας ανοιχτός κόμβος ανταλλαγής ιδεών και εμπειριών, δίνοντας ορατότητα σε έργα και δράσεις που συχνά παραμένουν λιγότερο γνωστά, αλλά έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο σε τοπικό επίπεδο.
Τέλος, ιδιαίτερη σημασία είχαν και οι κλειστές συναντήσεις εργασίας της τρίτης ημέρας, όπου ο διάλογος έγινε πιο στοχευμένος και πρακτικός με τη συμμετοχή πολιτικού προσωπικού και πολλών στελεχών της ελληνικής διοίκησης αλλά και με στελέχη του τουριστικού κλάδου. Με τη σύμπραξη των εταίρων της πρωτοβουλίας GISA με άλλα προγράμματα και φορείς, τέθηκαν στο τραπέζι της συζήτησης ειδικότερα θέματα, όπως η θεσμική ενίσχυση για την προστασία της Ποσειδωνίας (συνδιοργάνωση GISA-Mediterranean Blue Forests- Interreg MED ARTEMIS), η διαχείριση της αγκυροβολίας η συνεργασία με τον κλάδο του yachting (συνδιοργάνωση CPF-Sustainable Sailing Greece), και η πίεση που ασκεί ο τουρισμός στα θαλάσσια οικοσυστήματα (συνδιοργάνωση CPF-ΕΕΠΦ). Οι συναντήσεις αυτές δεν περιορίστηκαν στην ανταλλαγή απόψεων, αλλά έθεσαν τις βάσεις για συγκεκριμένες συνεργασίες και επόμενα βήματα, ενισχύοντας τον στρατηγικό ρόλο του Forum ως χώρου όχι μόνο διαλόγου, αλλά και συν-διαμόρφωσης λύσεων.
Μια πρωτοβουλία με όραμα
Το «1o» μπροστά από το Greek Seagrass Forum δεν αποτελεί απλώς μια αρίθμηση, αλλά μια σαφή πρόθεση. Φιλοδοξία των διοργανωτών, εταίρων του προγράμματος GISA, είναι το Forum να καθιερωθεί ως θεσμός και να συνεχίσει να πραγματοποιείται τα επόμενα χρόνια, ενισχύοντας σταθερά τον διάλογο και τη συνεργασία. Στόχος είναι η επόμενη διοργάνωση να πραγματοποιηθεί μέσα στην επόμενη τετραετία, αξιοποιώντας την εμπειρία που αποκτήθηκε και διευρύνοντας ακόμη περισσότερο τη συμμετοχή- με την σύμπραξη, αν όχι συνδιοργάνωση- και άλλων πρωτοβουλιών.
Σύντομες δηλώσεις (αποσπάσματα, στο πλαίσιο συνεντεύξεων που δόθηκαν κατά τη διάρκεια του τριήμερου Forum)
κ.Πέτρος Βαρελίδης, Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, ΥΠΕΝ: Για εμάς, η προστασία της θάλασσας είναι προτεραιότητα και αυτό αποτυπώνεται στα δύο μεγάλα θαλάσσια πάρκα που δημιουργούμε: ένα στο Αιγαίο και ένα στο Ιόνιο. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο που προστατεύουμε σε αυτά τα θαλάσσια πάρκα είναι η Ποσειδωνία.
κ.Ευάγγελος Κυριαζόπουλος, Γενικός Γραμματέας Λιμένων, Λιμενικής Πολιτικής και Ναυτιλιακών Επενδύσεων, ΥΝΑΝΠ: Εξετάζουμε πως μπορούμε να οργανώσουμε σε αυτά τα 15,000 χιλιόμετρα ακτογραμμής που έχουμε, περισσότερα από την Γαλλία, ένα σύστημα αγκυροβολίων που να είναι win-win για όλους. Για το περιβάλλον, για τον θαλάσσιο τουρισμό και για δραστηριότητες, όπως το εμπόριο και η ναυσιπλοΐα. Γενικότερα, να έχουμε ένα τέτοιο σύστημα που μπορεί να εξυπηρετήσει και τον αλιέα, και τον επιβάτη, και τον τουρίστα και φυσικά πάνω από όλα την προστασία του περιβάλλοντος.
κα.Άλκηστις Παρπούρα, Γενική Διευθύντρια, Γενική Διεύθυνση Αλιείας, ΥΠΑΑΤ: Η Ποσειδωνία και γενικότερα τα λιβάδια των φανερόγαμων είναι πολύ σημαντικά για όλη την βιοποικιλότητα, για όλο το περιβάλλον, για όλους τους οργανισμούς, όχι μόνο γιατί προσφέρουν οξυγόνο, αλλά και γιατί είναι σημεία στα οποία αναπαράγονται οι θαλάσσιοι οργανισμοί, δημιουργούν κοινότητες, και αυξάνουν τη βιοποικιλότητα στη θάλασσα.
κ.Κωνσταντίνος Τριάντης, Διευθύνων Σύμβουλος, Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.: Είναι περιττό κάποιος να συζητάει σήμερα για τη σημαντικότητα αυτού του οικοτόπου, αυτού του ιδιαίτερου συστατικού στοιχείου της ελληνικής φύσης. Νομίζω ότι η μεγάλη επιτυχία του Forum, και γι αυτό χαιρόμαστε που είμαστε εδώ, είναι ότι μας βάζει όλους γύρω από ένα τραπέζι. Ακαδημαϊκά ιδρύματα, κρατικές υπηρεσίες, περιβαλλοντικές οργανώσεις, χρηματοδότες, και έτσι αυξάνεται η πιθανότητα να βρούμε λύσεις. Γιατί όλοι έχουμε τη δυνατότητα να ακούσουμε την πλευρά του άλλου ώστε να καταλήξουμε σε κάτι το οποίο θα είναι και βιώσιμο και προς όφελος του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά κυρίως θα είναι κτήμα όλων μας, άρα θα το υπηρετούμε καλύτερα.
κα. Μαρία Σαλωμίδη, Ερευνήτρια, Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών: Για πρώτη φορά βρέθηκαν τόσοι άνθρωποι από τόσους διαφορετικούς φορείς και υπηρεσίες και κάθισαν και συνομίλησαν όλοι μαζί για ένα ζήτημα το οποίο είναι πράγματι τόσο σημαντικό και παρόλα αυτά μέχρι στιγμής ελάχιστοι το αντιλαμβάνονταν μέχρι σήμερα. Αυτό που εισπράξαμε από τον κόσμο αυτές τις μέρες είναι υπέροχο. Καταλαβαίνουμε ότι έχει δημιουργηθεί ένα πολύ θετικό, πολύ ιδιαίτερο μομέντουμ για την προστασία των θαλάσσιων λιβαδιών και της θάλασσας γενικότερα και σκοπεύουμε να συνεχίσουμε παίρνοντας και όλο αυτό το feedback από τον κόσμο. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να πετύχουμε πολύ περισσότερα ακόμα.
κα.Δαρεία-Νεφέλη Βουρδουμπά, Διευθύντρια, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης: Θεωρούμε ότι η εκπαίδευση είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι. Εκεί θέλουμε κι εμείς να βάλουμε το δικό μας λιθαράκι στην εκπαίδευση και στην ευαισθητοποίηση του κοινού.
κα.Άννυ Μητροπούλου, Εκτελεστική Διευθύντρια, Cyclades Preservation Fund: Η Ελλάδα κάνει γενναία βήματα σιγά σιγά στη μεγάλη εικόνα για την προστασία της θάλασσας και ειδικότερα για τα θέματα της Ποσειδωνίας, αυτού του οικοτόπου προτεραιότητας που πρέπει να προστατευθεί. Και είμαστε εδώ για να μπορέσουμε να διεκδικήσουμε αυτό το όνειρο που μπορεί να γίνει πραγματικότητα αν συνεργαστούμε καλύτερα και περισσότερο. Είμαστε τόσοι πολλοί και διαφορετικοί που όμως σχετιζόμαστε άμεσα με το κομμάτι της προστασίας και πρέπει να βρεθούμε στην ίδια σελίδα. Άλλη μια φορά να τονίσω ότι τα λιβάδια της Ποσειδωνίας οφείλουμε να τα προστατεύουμε όλοι μας, και ως πολίτες, τόσο μέσα στη θάλασσα όσο και στις ακτές μας όταν τα συναντάμε πλέον ως μαραμένα φύλλα. Κάνουμε το αόρατο, ορατό και αυτό το καλοκαίρι. Κάθε καλοκαίρι κάθε ένας από εμάς μπορεί να γίνει σύμμαχός μας.
