Newsroom (1) Ενισχύονται οι ζώνες αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΠΕ, καθώς και οι περιβαλλοντικοί και τοπικοί περιορισμοί
Ειδικότερα, με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο δημοσιεύθηκε χθες στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, το επιτελείο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) ρίχνει δίχτυ προστασίας για τα παλιά έργα, διευρύνοντας την προστασία όσων βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης, ενώ θέτει αυστηρότερους κανόνες για τις επενδύσεις στα νησιά, συγκριτικά με το αρχικό σχέδιο που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Επίσης, ενισχύονται οι ζώνες αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΠΕ, καθώς και οι περιβαλλοντικοί και τοπικοί περιορισμοί.
Λιγότερος χώρος για τα αιολικά στα τουριστικά νησιά
Ειδικότερα, σφίγγει το πλαίσιο για επενδύσεις στον νησιωτικό χώρο καθώς εισάγονται πρόσθετοι περιορισμοί στη χωροθέτηση νέων εγκαταστάσεων, καθώς οι τελικές ρυθμίσεις συνδέουν ακόμη πιο στενά τη δυνατότητα εγκατάστασης αιολικών πάρκων με την κατηγοριοποίηση των περιοχών της Ελλάδας βάσει του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, το οποίο δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ στις αρχές του μήνα.
Στο κείμενο της διαβούλευσης του ΕΧΠ για τις ΑΠΕ υπήρχε μια αόριστη εξαίρεση για τις Δημοτικές Ενότητες υψηλής τουριστικής ανάπτυξης. Στην τελική υπουργική απόφαση, ωστόσο, ο περιορισμός εγκατάστασης ανεμογεννητριών γίνεται συγκεκριμένος και αφορά πλέον τις Δημοτικές Ενότητες οι οποίες, σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση του έτερου ΕΧΠ για τον Τουρισμό, κατατάσσονται στις κατηγορίες Α (κορεσμένες) και Β (αναπτυγμένες).
Πρόκειται για μια σύνδεση των δύο Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων που περιορίζει περαιτέρω τις περιοχές στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η πρόβλεψη του χωροταξικού των ΑΠΕ, που επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε όσα νησιά έχουν έκταση άνω των 300 τ.χλμ., δηλαδή σε 13 μεγάλα νησιά της χώρας: τη Λέσβο, τη Χίο, τη Λήμνο, τη Σάμο, τη Θάσο, την Κάρπαθο, τη Ρόδο, την Άνδρο, τη Νάξο, την Κεφαλονιά, τη Λευκάδα, την Εύβοια και την Κρήτη.
Η «καραμπόλα» των δύο χωροταξικών
Όμως, σε αυτά τα νησιά υπάρχουν περιοχές ή και ολόκληρα νησιά που ανήκουν στις τουριστικές κατηγορίες Α (18 περιοχές) και Β. Έτσι, η …καραμπόλα των δύο χωροταξικών αφήνει εκτός ολόκληρο το νησί της Θάσου, που ανήκει στην κατηγορία Β, αλλά και πολλές περιοχές των υπόλοιπων νησιών.
Πιο συγκεκριμένα, αιολικά πάρκα αποκλείονται από τις δημοτικές ενότητες (ΔΕ) Μήθυμνας Λέσβου, Νάξου, Χίου και Αγίου Μηνά Χίου, από έξι ΔΕ της Ρόδου (Ρόδου, Λίνδου, Πεταλούδων, Αφάντου, Ιαλυσού και Καλλιθέας), δύο στην Κεφαλονιά (Ελείου – Πρόννων και Λειβαθούς) και αντίστοιχα στη Λευκάδα (Δ.Ε. Λευκάδας και Ελλομένου). Στην Εύβοια ανεμογεννήτριες αποκλείονται από την περιοχή Αιδηψού και στην Κρήτη από τις δημοτικές ενότητες Γαζίου και Γουβών Ηρακλείου, Αγίου Νικολάου και Βραχασίου Λασιθίου, Ρεθύμνης, Γεροποτάμου και Αμαρίου Ρεθύμνου, Χανίων, Βάμου, Γεωργιουπόλεως, Πλατανιά και Αρμένων Χανίων, όπως επίσης και από τις κορεσμένες τουριστικά περιοχές στα Μάλια, τη Χερσόνησο Ηρακλείου και τη Νέα Κυδωνία Χανίων.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει πάντως η πρόβλεψη που αναφέρει ότι όταν η ανάπτυξη δραστηριοτήτων του ΕΧΠ ΑΠΕ σε μία περιοχή οδηγεί σε σύγκρουση με κατευθύνσεις άλλων ισχυόντων Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, το ζήτημα παραπέμπεται στο Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).
Πάντως, για τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων στις περιοχές καταλληλόλητας στον νησιωτικό χώρο λαμβάνεται υπόψη το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης. Παράλληλα, η εγκατάστασή τους σε ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου θα αξιολογείται κατά περίπτωση, με βάση τα ειδικά μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά της θέσης και το οικείο καθεστώς προστασίας.
Νέα περιθώρια για αιολικά με υψηλό δυναμικό
Εκτός, πάντως, από τους βασικούς περιορισμούς που είτε επιδεινώθηκαν (όπως στα νησιά) είτε παραμένουν ως είχαν στο αρχικό draft του ΕΧΠ (όπως ο «κόφτης» στα 1.200 μέτρα υψόμετρο για τα αιολικά), ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιμέρους προσαρμογές σε κρίσιμες διατάξεις του σχεδίου, με σημαντικότερη εκείνη που αφορά τις Περιοχές Καταλληλόλητας, στις οποίες επιτρέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι, σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, θα έπρεπε να καταγράφεται σημαντικό αιολικό δυναμικό, άνω των 4 m/sec, ως μεσοσταθμική τιμή στο σύνολο της έκτασης (εκτός ορισμένων εξαιρέσεων όπως οι περιοχές επιτάχυνσης κλπ.). Η συγκεκριμένη προϋπόθεση είχε προκαλέσει αντιδράσεις στην αγορά, καθώς μπορούσε να αποκλείσει από τη χωροθέτηση περιοχές εντός μιας Δημοτικής Ενότητας που διαθέτουν υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμη και αν αυτό δεν αποτυπωνόταν στον μέσο όρο ολόκληρης της έκτασης.
Η πρόβλεψη παραμένει στο νέο κείμενο, ωστόσο μια προσθήκη ανοίγει τη …βεντάλια για νέα έργα. Δηλαδή η μεσοσταθμική τιμή παραμένει, αλλά προστίθεται δυνατότητα εγκατάστασης και σε περιοχές με μικρότερο μέσο αιολικό δυναμικό, υπό συγκεκριμένες σωρευτικές προϋποθέσεις: να τεκμηριώνεται μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) ότι το αιολικό δυναμικό για την προτεινόμενη εγκατάστασης υπερβαίνει τα 7,5 m/sec (μέτρα ανά δευτερόλεπτο) και το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό εδαφικής κάλυψης των αιολικών εγκαταστάσεων που εγκαθίστανται στην οικεία Δημοτική Ενότητα να μην υπερβαίνει το 1% της έκτασής της. Η δυνατότητα αυτή δεν ισχύει σε ειδικές περιοχές όπου υπάρχουν μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, άλλοι μείζονος σημασίας αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικοί τόποι κ.λπ.
Παραμένει επίσης η απαγόρευση στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) των περιοχών Natura, εκτός εάν σωρευτικά επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec, σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ. Επιπλέον, οι ζώνες απαγόρευσης διευρύνονται καθώς προστίθενται δύο νέες κατηγορίες, οι Απάτητες Παραλίες και οι περιοχές των πηγών υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, εξαιρείται όμως από τις περιοχές αποκλεισμού η χωροθέτηση των συνοδευτικών έργων τους, δηλαδή των δικτύων πρόσβασης και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, διατηρείται για την ηπειρωτική Ελλάδα το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα για Μονεμβασιά, Αράχοβα, Καρπενήσι και Καρύστο, ενώ προστίθενται και οι Δημοτικές Ενότητες της Κρήτης.
Το τελικό κείμενο προσθέτει παράλληλα σειρά εξαιρέσεων από την ισχύ του ισχύοντος πλέον ΕΧΠ ΑΠΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η εγκατάσταση σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από κυματική και άλλες μορφές ενέργειας των ωκεανών, οι εγκαταστάσεις παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου, αλλά και η χωροθέτηση των συνοδών έργων για την εγκατάσταση σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, υβριδικών σταθμών, σταθμών ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ με ενσωματωμένη αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας.
Μόνο repowering στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη
Η καθολική απαγόρευση ανεμογεννητριών στις μητροπολιτικές περιοχές Αττικής και Θεσσαλονίκης παραμένει, αλλά εισάγεται μία συγκεκριμένη εξαίρεση. Επιτρέπεται αποκλειστικά η αντικατάσταση υφιστάμενων ανεμογεννητριών στο πλαίσιο έργων ριζικής ανανέωσης ή τεχνολογικού εκσυγχρονισμού (repowering), χωρίς επέκταση του αιολικού σταθμού.
Νέο καθεστώς για τα αιολικά στον θαλάσσιο χώρο
Στα ειδικά κριτήρια χωροθέτησης αιολικών μονάδων στον θαλάσσιο χώρο προστίθενται ως περιοχές αποκλεισμού οι κηρυγμένοι ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι και οι περιοχές με ενάλιες αρχαιότητες, καθώς και τα χαρακτηρισμένα ως μνημεία μεταγενέστερα του 1830 ναυάγια. Αντίθετα, αφαιρείται από τις ζώνες αποκλεισμού η ειδική πρόβλεψη για κλειστούς κόλπους με εύρος μικρότερο των 1.500 μέτρων.
Στο τελικό κείμενο οι περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνουν τα θεσμοθετημένα θαλάσσια και υποθαλάσσια πάρκα, τους κηρυγμένους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους και τις περιοχές με ενάλιες αρχαιότητες, τις περιοχές ανάπτυξης υδατοκαλλιεργειών, με εξαίρεση την εγκατάσταση ανεμογεννητριών εντός ΠΟΑΥ (Περιοχή Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών) με συγκατάθεση του φορέα εκμετάλλευσης, τους κύριους διαδρόμους ναυσιπλοΐας, τα καταδυτικά πάρκα, τα τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα, τα νεότερα ναυάγια και τους επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, τις περιοχές αγκυροβολίας, τις περιοχές απαγόρευσης για λόγους εθνικής ασφάλειας, τις Απάτητες Παραλίες και τις Θαλάσσιες Ζώνες Λιμένα.
Περισσότερα μέτρα για τα φωτοβολταϊκά
Για τα φωτοβολταϊκά διατηρείται η καθολική απαγόρευση στις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, συμπεριλαμβανομένων των Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας (Υγρότοποι Ραμσάρ), με εξαίρεση τις τεχνητές και κατασκευασμένες επιφάνειες. Παραμένει επίσης ο καθορισμός ανώτατου ποσοστού εδαφικής κάλυψης από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (με ή χωρίς μονάδα αποθήκευσης ενέργειας) στο 1,5% της συνολικής έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα. Στο τελικό κείμενο προστίθεται παράλληλα «τυπική στρεμματική κάλυψη» ίση με 14 στρέμματα ανά εγκατεστημένο MW φωτοβολταϊκού σταθμού.
Το νέο ΕΧΠ – ΑΠΕ διευρύνει και εξειδικεύει τις ζώνες αποκλεισμού για τα θαλάσσια πλωτά φωτοβολταϊκά. Διατηρεί σε αυτές τα θεσμοθετημένα θαλάσσια και υποθαλάσσια πάρκα, τις περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας, ενάλιες αρχαιότητες κ.ά. Παράλληλα, αφαιρείται και εδώ η ειδική απαγόρευση για τους κλειστούς κόλπους με εύρος μικρότερο των 1.500 μέτρων. Στις νέες ζώνες αποκλεισμού περιλαμβάνονται τα καταδυτικά πάρκα, τα τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα, τα νεότερα ναυάγια, οι περιοχές αγκυροβολίας, οι Απάτητες Παραλίες, καθώς και οι περιοχές απαγόρευσης για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Διευρύνεται η προστασία των υφιστάμενων έργων
Το νέο χωροταξικό, όπως διαμορφώθηκε, κρατά ανοιχτό τον δρόμο για περισσότερα έργα που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αδειοδοτική τους ωρίμανση. Οι τελικές μεταβατικές διατάξεις διευρύνουν αισθητά την προστασία των έργων που διαθέτουν ήδη άδειες, περιβαλλοντικές εγκρίσεις ή φακέλους σε προχωρημένο στάδιο, επιτρέποντας σε περισσότερες περιπτώσεις τη συνέχιση της αδειοδοτικής τους πορείας με τους κανόνες που ίσχυαν πριν από τη νέα απόφαση.
Τα νομίμως λειτουργούντα έργα δεν συνδέονται πλέον με τη λήξη ή ανανέωση της συγκεκριμένης άδειας λειτουργίας τους, αλλά διατηρούνται μέχρι την παύση της λειτουργίας τους, ενώ τυχόν ανανεώσεις των σχετικών αδειών εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από τη νέα απόφαση, υπό τις προβλεπόμενες επιφυλάξεις.
Παράλληλα, η προστασία διευρύνεται για τα έργα που διαθέτουν άδεια εγκατάστασης, Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), Πρότυπη Περιβαλλοντική Δέσμευση (ΠΠΔ) ή βεβαίωση απαλλαγής από περιβαλλοντική αδειοδότηση. Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται πλέον στις άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας, αλλά αναφέρεται σε «κάθε άλλη άδεια ή έγκριση», ενώ προβλέπει ρητά και την προσθήκη συστήματος αποθήκευσης στις τροποποιήσεις. Για τα έργα με ΑΕΠΟ διευκρινίζεται ότι μπορούν να κατασκευαστούν και να τεθούν σε λειτουργία εντός του χρόνου ισχύος της ΑΕΠΟ, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου παράτασης ή ανανέωσής της.
Αντίστοιχη μεταχείριση προβλέπεται για έργα που υπάγονται σε ΠΠΔ και για έργα με απαλλαγή από περιβαλλοντική αδειοδότηση. Επιπλέον, οι τροποποιήσεις παλαιών ΑΕΠΟ και ΠΠΔ μπορούν να συνεχίσουν να γίνονται με το προηγούμενο καθεστώς, ακόμη και όταν η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή κρίνει ότι απαιτείται η υποβολή νέας ΜΠΕ. Εξαίρεση προβλέπεται για τη μεταφορά θέσης εγκατάστασης και για αύξηση ή τροποποίηση των ορίων του προηγουμένως εγκεκριμένου πολυγώνου εγκατάστασης άνω του 50%, χωρίς παράλληλη αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος.
Αλλάζει το όριο για τους φακέλους ΜΠΕ
Σημαντική είναι και η αλλαγή στη μεταχείριση των φακέλων Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Το προηγούμενο κείμενο προστάτευε τους φακέλους που είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026. Η τελική απόφαση συνδέει πλέον το όριο με την έναρξη ισχύος της ίδιας της απόφασης, δηλαδή τη χθεσινή (19/8/2026), διευρύνοντας έτσι το χρονικό πεδίο της μεταβατικής προστασίας.
Οι συγκεκριμένοι φάκελοι μπορούν να συνεχίσουν να αξιολογούνται με βάση το προηγούμενο καθεστώς και μπορούν να τροποποιούνται ή να συμπληρώνονται πριν από την έκδοση της ΑΕΠΟ, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο από την αρμόδια περιβαλλοντική αρχή. Τα έργα μπορούν στη συνέχεια να λάβουν ΑΕΠΟ, άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, όπου απαιτείται, καθώς και κάθε άλλη άδεια ή έγκριση με βάση τις προηγούμενες διατάξεις. Και εδώ προστίθεται ρητά η δυνατότητα προσθήκης συστήματος αποθήκευσης.
Στις τελικές διατάξεις προστίθεται ακόμη μία νέα δυνατότητα. Έργα που εμπίπτουν στις προηγούμενες μεταβατικές κατηγορίες μπορούν να προχωρήσουν σε «ριζική ανανέωση» και να εκδοθούν εκ νέου, να τροποποιηθούν ή να ανανεωθούν όλες οι άδειες και εγκρίσεις τους σύμφωνα με το προηγούμενο καθεστώς, με τις προβλεπόμενες επιφυλάξεις.
Αλλαγές στις αποστάσεις από οικισμούς και περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος
Στα κριτήρια αποστάσεων για τις ανεμογεννήτριες αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Το αρχικό κείμενο προέβλεπε ελάχιστη απόσταση 500 μέτρων. Στη υπουργική απόφαση όμως, προβλέπεται ότι οι αποστάσεις από ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης και ζώνες προστασίας της φύσης θα κρίνονται σύμφωνα με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, ενώ για πυρήνες Εθνικών Δρυμών, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση, όταν δεν περιλαμβάνονται στις προηγούμενες ζώνες, οι αποστάσεις θα κρίνονται κατά περίπτωση μέσω των ΑΕΠΟ. Έτσι, αφαιρείται η οριζόντια πρόβλεψη της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Από πόλεις και οικισμούς παραμένει η απόσταση των 1.000 μέτρων. Προστίθεται όμως πρόβλεψη ότι η απόσταση από οικιστικές δραστηριότητες δεν λαμβάνεται υπόψη στην περίπτωση που η άτρακτος της ανεμογεννήτριας δεν είναι ορατή.
