Ανδρέας Μπελεγρής Όμως η νέα σύγκρουση γύρω από το Ιράν φαίνεται να ανοίγει μια διαφορετική, πολύ πιο σύνθετη εποχή κινδύνων για την παγκόσμια οικονομία. Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στρατιωτικές επιχειρήσεις επηρεάζουν άμεσα υποδομές που αποτελούν νευραλγικούς κόμβους της παγκοσμιοποίησης – από ενεργειακές εγκαταστάσεις μέχρι λιμάνια, αεροδρόμια και ψηφιακά κέντρα δεδομένων.
Η εικόνα ενός τεχνολογικού συγκροτήματος στο Ντουμπάι που υπέστη ζημιές από συντρίμμια drone δείχνει τη νέα πραγματικότητα. Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον στα πεδία μάχης. Αγγίζει κρίσιμες υποδομές που στηρίζουν το διεθνές εμπόριο, τις μεταφορές και την ψηφιακή οικονομία. Αυτό σημαίνει ότι οι επιπτώσεις της δεν θα περιοριστούν στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, αλλά θα διαχυθούν σε ολόκληρο το διεθνές οικονομικό σύστημα.
Η στρατηγική που φαίνεται να ακολουθεί η Τεχεράνη βασίζεται σε μια ασύμμετρη λογική. Με σχετικά χαμηλού κόστους μέσα, όπως drones και βαλλιστικούς πυραύλους, επιδιώκει να δημιουργήσει οικονομική πίεση όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, αλλά και στα κράτη του Κόλπου. Οι στόχοι που επλήγησαν τις τελευταίες ημέρες – διυλιστήρια, λιμενικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και εμπορικά πλοία – δείχνουν ότι το επίκεντρο βρίσκεται στη διατάραξη της οικονομικής δραστηριότητας.
Τα κράτη του Κόλπου έχουν οικοδομήσει τα τελευταία 25 χρόνια ένα μοντέλο ανάπτυξης βασισμένο στην ασφάλεια, τη σταθερότητα και τη διεθνή διασύνδεση. Πόλεις όπως το Ντουμπάι, η Ντόχα και το Ριάντ εξελίχθηκαν σε οικονομικά κέντρα που λειτουργούν ως κόμβοι για το παγκόσμιο εμπόριο, τις αερομεταφορές, τη χρηματοδότηση και την ενέργεια. Η υπόσχεση αυτής της σταθερότητας αποτέλεσε βασικό παράγοντα για την προσέλκυση πολυεθνικών εταιρειών, επενδυτικών κεφαλαίων και εκατομμυρίων εργαζομένων.
Η σημερινή σύγκρουση, ωστόσο, κλονίζει αυτή την εικόνα. Οι πρώτες επιθέσεις έδειξαν ότι ακόμη και οι πιο προηγμένες αμυντικές υποδομές δεν μπορούν να εγγυηθούν πλήρη προστασία απέναντι σε νέες μορφές πολέμου. Αυτό δημιουργεί ένα νέο επίπεδο αβεβαιότητας για επενδυτές και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά φυσικά την ενέργεια. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται τεράστιο ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων. Μια παρατεταμένη κρίση στην περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική άνοδο των τιμών και να ανατρέψει τις ισορροπίες στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργήσει ευκαιρίες για άλλους παραγωγούς, όπως η Ρωσία, να αυξήσουν το μερίδιό τους στις παγκόσμιες αγορές.
Ωστόσο, η ενέργεια δεν είναι η μόνη διάσταση του προβλήματος. Τα λιμάνια του Κόλπου αποτελούν βασικούς κόμβους των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Το λιμάνι Τζεμπέλ Άλι στο Ντουμπάι, για παράδειγμα, συνδέει εκατοντάδες λιμένες σε όλο τον κόσμο και λειτουργεί ως βασικός σταθμός μεταφόρτωσης για προϊόντα που κινούνται μεταξύ Ασίας, Αφρικής και Ευρώπης. Η διατάραξη της λειτουργίας τέτοιων εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο.
Αντίστοιχα κρίσιμη είναι και η σημασία των αεροδρομίων της περιοχής. Οι αεροπορικοί κόμβοι του Ντουμπάι και της Ντόχα συγκαταλέγονται στους πιο πολυσύχναστους στον κόσμο, εξυπηρετώντας τόσο επιβατικές όσο και εμπορευματικές μεταφορές. Η ακύρωση πτήσεων και η αύξηση των ασφαλιστικών κινδύνων για τις αερομεταφορές θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα τις διεθνείς μετακινήσεις και την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Παράλληλα, ο Κόλπος έχει εξελιχθεί σε σημαντικό χρηματοπιστωτικό κέντρο. Οι τράπεζες της περιοχής διαχειρίζονται τεράστιους όγκους καταθέσεων, ενώ τα κρατικά επενδυτικά ταμεία αποτελούν από τους μεγαλύτερους επενδυτές παγκοσμίως. Η αναταραχή στις αγορές της περιοχής ήδη επηρεάζει τις χρηματιστηριακές αξίες και περιορίζει τη ροή κεφαλαίων.
Όλα αυτά δείχνουν ότι ο πόλεμος δεν απειλεί μόνο την περιφερειακή σταθερότητα. Αγγίζει την ίδια τη λειτουργία της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Σε έναν κόσμο όπου οι εμπορικές, ενεργειακές και χρηματοπιστωτικές ροές είναι βαθιά αλληλοσυνδεδεμένες, μια σύγκρουση σε έναν τόσο κρίσιμο κόμβο μπορεί να δημιουργήσει αναταράξεις πολύ πέρα από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
Η μεγάλη πρόκληση για τη διεθνή κοινότητα είναι πλέον σαφής: να αποτρέψει μια σύγκρουση που κινδυνεύει να μετατραπεί από περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ. Σε μια εποχή όπου οι πόλεμοι δεν περιορίζονται στα μέτωπα, αλλά επηρεάζουν άμεσα τις υποδομές της παγκόσμιας οικονομίας, το κόστος της σύγκρουσης μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο αρχικά υπολογίζεται.
