Newsroom (1) Οι θεραπείες που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να καταπολεμήσει τα καρκινικά κύτταρα ωριμάζουν και σώζουν ζωές.
Όταν η 71χρονη Μορίν Σιντέρις υποβλήθηκε σε θεραπεία για καρκίνο του παχέος εντέρου το 2008, χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση. Η ανάρρωσή της ήταν δύσκολη, όμως η θεραπεία πέτυχε.
Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η Σιντέρις, κάτοικος Νέας Υόρκης, διαγνώστηκε με καρκίνο του οισοφάγου. Αυτή τη φορά όμως, συμμετέχοντας σε κλινική δοκιμή, η θεραπεία της ήταν ριζικά διαφορετική. Κάθε τρεις εβδομάδες επισκεπτόταν το Memorial Sloan Kettering Cancer Center για ενδοφλέβια χορήγηση του φαρμάκου dostarlimab διάρκειας 45 λεπτών.
Ύστερα από μόλις τέσσερις μήνες, ο όγκος της είχε εξαφανιστεί – χωρίς χειρουργείο, χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία. Η μοναδική σημαντική παρενέργεια ήταν κόπωση λόγω επινεφριδικής ανεπάρκειας. «Είναι απίστευτο», λέει η ίδια. «Σαν επιστημονική φαντασία».
Η Σιντέρις ανήκει πλέον σε μια αυξανόμενη ομάδα ασθενών που ωφελούνται από την ανοσοθεραπεία. Η μέθοδος αυτή, η οποία αναπτύσσεται για περισσότερο από έναν αιώνα, υπόσχεται εξατομικευμένες θεραπείες, μακροχρόνια ύφεση και λιγότερες παρενέργειες σε σχέση με τη χημειοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία.
Η δύναμη του ανοσοποιητικού στη μάχη κατά του καρκίνου
«Σώζονται ζωές και με καλή ποιότητα», λέει η Τζένιφερ Ουάργκο, καθηγήτρια χειρουργικής ογκολογίας και ερευνήτρια ανοσοθεραπείας στο MD Anderson Cancer Center του Τέξας. «Μιλάμε για ίαση».
Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει τη φυσική ικανότητα να «ανιχνεύει και να εξαλείφει κύτταρα που δεν του ανήκουν», εξηγεί η Κάρεν Κνουντσεν, διευθύνουσα σύμβουλος του Parker Institute for Cancer Immunotherapy. Ωστόσο, τα καρκινικά κύτταρα συχνά καταφέρνουν να κρυφτούν ή να παραπλανήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα.
Στόχος της ανοσοθεραπείας είναι να «ξεσκεπάσει» αυτά τα κύτταρα, ώστε το ανοσοποιητικό να τα αναγνωρίσει και να τα καταστρέψει. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι εντυπωσιακά.
Πώς λειτουργεί η ανοσοθεραπεία σήμερα
Οι πιο γνωστές μορφές είναι οι θεραπείες CAR T-cell και οι αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού. Οι πρώτες βασίζονται στην εξαγωγή και τροποποίηση των Τ-κυττάρων του ασθενούς, ώστε να εντοπίζουν και να επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα. Αυτές οι θεραπείες χρησιμοποιούνται ήδη για αιματολογικούς καρκίνους.
Οι αναστολείς σημείων ελέγχου, από την άλλη, είναι φάρμακα που απενεργοποιούν τον «διακόπτη απενεργοποίησης» του ανοσοποιητικού, ο οποίος εμποδίζει υπερβολικές αντιδράσεις. Οι επιστήμονες που πρωτοπόρησαν σε αυτή την προσέγγιση τιμήθηκαν με Νόμπελ Ιατρικής το 2018. Οι θεραπείες αυτές εφαρμόζονται πλέον σε πολλές μορφές καρκίνου.
Ωστόσο, καμία μέθοδος δεν είναι τέλεια. Οι CAR T-cell θεραπείες δεν έχουν ακόμη αποδώσει ικανοποιητικά σε συμπαγείς όγκους, ενώ είναι δαπανηρές και πολύπλοκες. Οι αναστολείς σημείων ελέγχου μπορούν να προκαλέσουν παρενέργειες όπως εξανθήματα ή φλεγμονές, καθώς απελευθερώνουν το ανοσοποιητικό να επιτεθεί και σε υγιή κύτταρα.
Η επόμενη φάση: Συνδυασμοί και εξατομίκευση
Μόλις το 20% έως 40% των ασθενών ανταποκρίνονται στην ανοσοθεραπεία. Γι’ αυτό οι ερευνητές αναζητούν τρόπους να αυξήσουν το ποσοστό επιτυχίας. Μελέτες δείχνουν ότι η διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα, όπως και η χρήση στατινών ή ο σωστός χρονισμός της θεραπείας.
Ο συνδυασμός της ανοσοθεραπείας με άλλες μεθόδους, όπως η ακτινοβολία ή ο υπέρηχος, φαίνεται επίσης υποσχόμενος, καθώς καθιστά τους όγκους πιο «ορατούς» στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Η εξατομικευμένη ιατρική αποτελεί το επόμενο μεγάλο βήμα. «Ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια, είναι διακόσιες διαφορετικές», λέει η Κνουντσεν. «Ακόμα και δύο ασθενείς με τον ίδιο τύπο καρκίνου μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική βιολογία».
Νέες ελπίδες και ερευνητικά άλματα
Επιστήμονες του Memorial Sloan Kettering έχουν ήδη δοκιμάσει θεραπείες που βασίζονται σε συγκεκριμένα γονιδιακά προφίλ, με εντυπωσιακά αποτελέσματα: σε δοκιμές του 2022 και του 2024, οι όγκοι εξαφανίστηκαν πλήρως σε πολλούς ασθενείς. Αντίστοιχες επιτυχίες καταγράφονται και σε άλλες ερευνητικές ομάδες.
«Πρέπει να περάσουμε από τον Μεσαίωνα στη σύγχρονη εποχή», δηλώνει ο Λουίς Ντίαζ, επικεφαλής ογκολογίας συμπαγών όγκων στο ίδιο κέντρο. «Να πάψουμε να αφαιρούμε ολόκληρα όργανα – μπορούμε να τα καταφέρουμε καλύτερα».
Το μέλλον των εμβολίων κατά του καρκίνου
Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον και την ανάπτυξη εμβολίων ανοσοθεραπείας. Σε αντίθεση με τα προληπτικά εμβόλια, αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν θεραπευτικά, εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει τις πρωτεΐνες των καρκινικών κυττάρων.
Σε πρόσφατη μελέτη του Dana-Farber Cancer Institute, εννέα ασθενείς με καρκίνο νεφρού έλαβαν εξατομικευμένα εμβόλια μετά από χειρουργική αφαίρεση των όγκων τους. Όλοι παρέμειναν χωρίς υποτροπή για χρόνια. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί και σε μελανώματα.
«Είναι ένας νέος, τολμηρός κόσμος», δηλώνει η Κνουντσεν. «Ο ορισμός της ακριβούς ιατρικής – μπορούμε πια να σχεδιάζουμε εμβόλια ειδικά για τον όγκο κάθε ασθενούς».
Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας
Παρά την πρόοδο, οι επιστήμονες παραμένουν επιφυλακτικοί. «Υπάρχουν πολλά υποσχόμενα ευρήματα που δεν προχώρησαν πέρα από τις πρώτες κλινικές φάσεις», προειδοποιεί η Σάντρα Ντεμαρία. Ορισμένοι ασθενείς ίσως να μην ανταποκριθούν ποτέ στην ανοσοθεραπεία, καθώς κάθε καρκίνος έχει διαφορετικούς «μηχανισμούς επιβίωσης».
Για όσους όμως ανταποκρίνονται, η ανοσοθεραπεία αλλάζει τη ζωή. Η Σιντέρις δηλώνει αισιόδοξη: «Πηγαίνουμε προς μια καταπληκτική κατεύθυνση. Ένας γιατρός μού είπε ότι σε δέκα χρόνια η χημειοθεραπεία και η ακτινοβολία θα θεωρούνται τόσο ξεπερασμένες όσο και η αφαίμαξη».
