Newsroom (1) Το τι τρώνε τα παιδιά στα πρώτα χρόνια της ζωής τους μπορεί να έχει επιπτώσεις στη νοημοσύνη τους. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει μια εκτενής ανάλυση διεθνών ερευνητικών εργασιών. Σύμφωνα με αυτήν, ορισμένα διατροφικά πρότυπα τόσο στην προσχολική ηλικία όσο και κατά την εφηβεία συνδέονται με τις μετέπειτα γνωστικές επιδόσεις.
Μια ερευνητική ομάδα από το βρετανικό Swansea University αξιολόγησε συνολικά 73 επιστημονικές μελέτες. Ανάμεσά τους υπήρχαν τόσο μακροχρόνιες έρευνες όσο και μελέτες στις οποίες δοκιμάστηκαν στοχευμένα διατροφικές παρεμβάσεις. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «Advances in Nutrition».
Ιδιαίτερα ευαίσθητες φάσεις της ανάπτυξης του εγκεφάλου
Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν σε δύο στάδια της ζωής: τα πρώτα χρόνια και την εφηβεία. Και οι δύο φάσεις θεωρούνται περίοδοι ιδιαίτερα έντονης ανάπτυξης του εγκεφάλου. Στα πρώτα δύο χρόνια της ζωής διαμορφώνονται βασικές νευρωνικές δομές, ενώ κατά την εφηβεία παρατηρείται εκ νέου αναδιοργάνωση πολλών εγκεφαλικών δικτύων.
Κατά την εκτίμηση των ερευνητών, ο εγκέφαλος σε αυτά τα αναπτυξιακά παράθυρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε μια μη ισορροπημένη διατροφή. Ελλείψεις σε σημαντικά θρεπτικά συστατικά μπορεί επομένως να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης συνδέονται με θετικές επιδράσεις
Τις πιο ξεκάθαρες συσχετίσεις οι επιστήμονες τις βρήκαν σε παιδιά κάτω των τριών ετών. Πολλές μακροχρόνιες μελέτες έδειξαν ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, προϊόντα ολικής άλεσης και γαλακτοκομικά σχετιζόταν αργότερα με καλύτερα αποτελέσματα σε τεστ νοημοσύνης.
Αντίθετα, τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα και τα προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη συσχετίζονταν συχνά με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις. Οι επιδράσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες κατά το πρώτο έτος της ζωής.
Μια ολλανδική μελέτη, που παρακολούθησε περίπου 1.900 παιδιά για πολλά χρόνια, διαπίστωσε επίσης σχέση ανάμεσα σε δυσμενείς διατροφικές συνήθειες στη βρεφική ηλικία και σε μικρότερη ανάπτυξη της λευκής ουσίας του εγκεφάλου στην ηλικία των δέκα ετών. Παιδιά με λιγότερη λευκή ουσία είχαν αργότερα την τάση να σημειώνουν χαμηλότερες τιμές IQ.
Σύμφωνα με μελέτες, αν διορθωθούν οι ελλείψεις σε ιώδιο, ψευδάργυρο και σίδηρο, ο μέσος δείκτης νοημοσύνης παγκοσμίως θα μπορούσε να αυξηθεί έως και κατά δέκα μονάδες.
Ο σίδηρος παίζει κεντρικό ρόλο
Ιδιαίτερη προσοχή έδωσαν οι ερευνητές στην επάρκεια σε σίδηρο. Πολλές μελέτες υποδηλώνουν ότι μια διατροφή πλούσια σε σίδηρο μεταξύ του έκτου και του δωδέκατου μήνα ζωής μπορεί να συνδέεται με καλύτερα γνωστικά αποτελέσματα.
Αντίστροφα, διαπιστώθηκε ότι η έλλειψη σιδήρου στην πρώτη παιδική ηλικία μπορεί ακόμη και χρόνια αργότερα να σχετίζεται με δυσκολίες στην προσοχή, την αντίληψη του χώρου, τις μαθηματικές επιδόσεις και τον γνωστικό έλεγχο. Εντυπωσιακό ήταν ότι μια μεταγενέστερη θεραπεία δεν φαινόταν να διορθώνει πλήρως τα ελλείμματα.
Πέρα από τον σίδηρο, οι επιστήμονες εξέτασαν και άλλα θρεπτικά συστατικά, όπως το ιώδιο, τη βιταμίνη D, τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, τη χολίνη και διάφορους συνδυασμούς βιταμινών.
Αντικρουόμενα αποτελέσματα στους εφήβους
Ενώ τα ευρήματα για τα μικρά παιδιά ήταν σχετικά συνεκτικά, στην περίπτωση των εφήβων προέκυψε μια πιο σύνθετη εικόνα. Πρόσθετες ποσότητες σιδήρου ή ιωδίου οδήγησαν κυρίως σε βελτιώσεις όταν υπήρχε πράγματι προηγούμενη έλλειψη.
Για τη βιταμίνη D, αντίθετα, οι ερευνητές σχεδόν δεν εντόπισαν θετικές επιδράσεις στη νοημοσύνη. Και τα αποτελέσματα για τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα δεν ήταν ομοιόμορφα.
Ενδιαφέρον είχε ωστόσο μια λεπτομέρεια: θετικές επιδράσεις παρατηρήθηκαν κυρίως όταν το επίπεδο των ωμέγα-3 στο αίμα ξεπερνούσε μια συγκεκριμένη τιμή. Η απλή λήψη συμπληρωμάτων δεν φαινόταν να αρκεί. Καθοριστικό φαίνεται να είναι αν τα λιπαρά οξέα απορροφώνται πράγματι από τον οργανισμό.
Συνολικά, όμως, όλες οι μελέτες είχαν ένα κοινό στοιχείο: μια πιο υγιεινή διατροφή με προϊόντα ολικής άλεσης, φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά σχετίζεται στους εφήβους με υψηλότερη λεκτική νοημοσύνη και υψηλότερο δείκτη IQ. Μια διατροφή πλούσια σε ζάχαρη συνδεόταν με μείωση της νοημοσύνης.
Οι ερευνητές συνιστούν προσοχή
Παρά τις σαφείς ενδείξεις συνολικά, οι συγγραφείς προειδοποιούν για βιαστικά συμπεράσματα. Οι μελέτες που αξιολογήθηκαν διέφεραν σε ορισμένες περιπτώσεις σημαντικά ως προς τη μεθοδολογία, τα εργαλεία μέτρησης και τις ηλικιακές ομάδες που εξετάστηκαν.
Επιπλέον, η νοημοσύνη είναι ένα σύνθετο χαρακτηριστικό, το οποίο επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Εκτός από τη διατροφή, καθοριστικό ρόλο παίζουν, μεταξύ άλλων, οι γενετικές προδιαθέσεις, η εκπαίδευση, το οικογενειακό περιβάλλον και οι κοινωνικές συνθήκες.
Για μελλοντικές μελέτες, οι επιστήμονες συνιστούν επομένως πιο ακριβή κατηγοριοποίηση με βάση τις βιολογικές φάσεις ανάπτυξης, καθώς και τη χρήση βιοδεικτών, ώστε η πραγματική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών να μπορεί να καταγράφεται πιο αντικειμενικά.
Η νέα ανάλυση προσφέρει επιπλέον ενδείξεις ότι μια ισορροπημένη διατροφή στις πρώιμες φάσεις της ζωής μπορεί να υποστηρίξει την πνευματική ανάπτυξη. Ιδίως στα πρώτα χρόνια της ζωής η επάρκεια σε βασικά θρεπτικά συστατικά φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο. Ωστόσο, το κατά πόσο και σε ποιο βαθμό μεμονωμένα τρόφιμα ή θρεπτικά συστατικά επηρεάζουν τη νοημοσύνη πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω με μεγαλύτερη ακρίβεια.
