Newsroom Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκές και κυβερνητικές πηγές, στις Βρυξέλλες βρίσκεται σε εξέλιξη μια άτυπη διαδικασία συντονισμού μεταξύ κρατών-μελών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προετοιμασία μιας νέας «εργαλειοθήκης» μέτρων στήριξης, η οποία θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί εφόσον η άνοδος των τιμών ενέργειας μετατραπεί σε νέο κύμα πληθωρισμού στην Ευρώπη.
Στο παρασκήνιο των συζητήσεων, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν ήδη ποια από τα εργαλεία της ενεργειακής κρίσης του 2022-2023 μπορούν να επανέλθουν άμεσα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται επιδοτήση της ηλεκτρικής ενέργειας, μηχανισμοί αυτόματης στήριξης των καταναλωτών μέσω κρατικής επιδότησης ανά κιλοβατώρα, αλλά και η επαναφορά έκτακτων παρεμβάσεων στην αγορά καυσίμων. Παράλληλα, σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζεται και η χρήση εσόδων από το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS) για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης, ώστε να περιοριστεί το δημοσιονομικό βάρος στους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Στην Αθήνα, σύμφωνα με πηγές του οικονομικού επιτελείου, ο σχεδιασμός για ενδεχόμενα μέτρα στήριξης έχει ήδη ξεκινήσει σε τεχνικό επίπεδο. Κυβερνητικά στελέχη παρακολουθούν καθημερινά τις εξελίξεις στις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ έχουν ζητηθεί σενάρια για το κόστος πιθανών παρεμβάσεων σε καύσιμα και ρεύμα. Στο τραπέζι βρίσκονται εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν την περίοδο της προηγούμενης κρίσης, όπως η επαναφορά του Fuel Pass για τα καύσιμα έως νέες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και προσωρινά επιδόματα στήριξης για νοικοκυριά και ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι καμία απόφαση δεν έχει ληφθεί ακόμη, αλλά η προετοιμασία γίνεται ώστε η κυβέρνηση να μπορεί να ενεργοποιήσει γρήγορα μέτρα εφόσον η ενεργειακή κρίση κλιμακωθεί.
Η ευρωπαϊκή «εργαλειοθήκη» ξανά στο τραπέζι
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι το βασικό πλεονέκτημα σε σχέση με το 2022 είναι η εμπειρία. Τότε, η Ευρώπη αιφνιδιάστηκε από την εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα, η «εργαλειοθήκη» υπάρχει ήδη και μπορεί να ενεργοποιηθεί πολύ πιο γρήγορα.
Οι επιλογές που εξετάζονται περιλαμβάνουν την επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος, την προσωρινή φορολόγηση υπερεσόδων στην ενέργεια και τη χρήση ευρωπαϊκών πόρων για τη στήριξη της βιομηχανίας. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δυνατότητα ενεργοποίησης μηχανισμών περιορισμού των τιμών χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας, όπως είχε συμβεί σε αρκετές χώρες κατά την προηγούμενη κρίση.
Ωστόσο, οι συζητήσεις συνοδεύονται και από έντονες διαφωνίες. Ορισμένα κράτη-μέλη, κυρίως από τον ευρωπαϊκό Βορρά, εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε νέες μεγάλες δημοσιονομικές παρεμβάσεις. Άλλες χώρες, κυρίως της νότιας Ευρώπης, πιέζουν για ταχύτερη ενεργοποίηση μέτρων, φοβούμενες ότι ένα νέο κύμα ενεργειακής ακρίβειας θα πλήξει την κατανάλωση και την οικονομική ανάπτυξη.
Οι κινήσεις των κρατών-μελών
Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές συζητήσεις, αρκετές κυβερνήσεις έχουν ήδη αρχίσει να κινούνται αυτόνομα.
Στη Γερμανία, η κυβέρνηση εξετάζει περιορισμούς στις αλλαγές τιμών στα καύσιμα και έχει ήδη προχωρήσει σε απελευθέρωση μέρους των στρατηγικών αποθεμάτων. Στην Αυστρία, συζητείται η επιστροφή φορολογικών εσόδων στους πολίτες, ενώ η Ουγγαρία ανακοίνωσε προσωρινή απαγόρευση εξαγωγών καυσίμων προκειμένου να διασφαλίσει την εγχώρια επάρκεια.
Την ίδια στιγμή, η Ισπανία ετοιμάζει νέο πακέτο στήριξης για τον πιθανό οικονομικό αντίκτυπο της κρίσης, ενώ κυβερνητικές πηγές σε Γαλλία και Ιταλία έχουν προαναγγείλει ότι εξετάζουν μηχανισμούς επιδότησης της ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε κατάσταση προληπτικής κινητοποίησης, ακόμη κι αν οι τιμές ενέργειας δεν έχουν ακόμη εκτοξευθεί στα επίπεδα της προηγούμενης κρίσης.
Οι ισορροπίες στο ελληνικό οικονομικό επιτελείο
Στην Ελλάδα, το βασικό ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι η ισορροπία μεταξύ στήριξης της κοινωνίας και διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας. Κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν ότι η εμπειρία του 2022 δημιούργησε ένα σημαντικό προηγούμενο, αλλά ταυτόχρονα επιβάρυνε σημαντικά τα δημόσια οικονομικά.
Στο παρασκήνιο υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Ορισμένοι στο οικονομικό επιτελείο υποστηρίζουν ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες και προσωρινές, ώστε να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος. Άλλοι θεωρούν ότι η κυβέρνηση πρέπει να κινηθεί πιο επιθετικά αν οι τιμές ενέργειας αυξηθούν σημαντικά, προκειμένου να αποτραπεί νέο κύμα ακρίβειας.
Τα σενάρια για Fuel Pass και επιδοτήσεις
Με βάση τα σενάρια που εξετάζονται, η κυβέρνηση θα μπορούσε να επαναφέρει εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν την περίοδο της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
Το πρώτο είναι το Fuel Pass, δηλαδή η επιδότηση καυσίμων για τα νοικοκυριά. Το μέτρο είχε εφαρμοστεί το 2022 για να περιοριστεί η επίπτωση των αυξήσεων στη βενζίνη και το ντίζελ.
Ένα δεύτερο εργαλείο είναι η επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω κρατικής επιδότησης ανά κιλοβατώρα. Ο μηχανισμός αυτός είχε απορροφήσει μεγάλο μέρος της αύξησης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά την προηγούμενη κρίση.
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης μέτρα στήριξης για ενεργοβόρες επιχειρήσεις, καθώς και προσωρινά επιδόματα για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Παρά τις συζητήσεις για μέτρα στήριξης, οι επιχειρήσεις και οι αγορές ενέργειας παρακολουθούν με προσοχή τις εξελίξεις.
Οι εταιρείες ενέργειας εκτιμούν ότι το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η διάρκεια της γεωπολιτικής έντασης. Αν η κρίση αποδειχθεί βραχύβια, οι αυξήσεις στις τιμές μπορεί να περιοριστούν. Αν όμως οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές για μήνες, τότε η πίεση στην οικονομία θα γίνει πολύ πιο έντονη.
Για τις κυβερνήσεις της Ευρώπης, η επόμενη περίοδος θα είναι ένα τεστ ισορροπίας. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Από την άλλη, η ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το φάντασμα της ενεργειακής κρίσης του 2022 έχει επιστρέψει στο πολιτικό και οικονομικό προσκήνιο και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν αν η Ευρώπη θα μπορέσει να αποφύγει ένα νέο κύμα ακρίβειας.
