Newsroom (1) Μέσα από το παράδειγμα της Χρυσούλας Λιανού, Υπάρχου στον στόλο της Blue Star Ferries, αναδεικνύεται πώς η επιμονή, η γνώση και η καθημερινή προσπάθεια μπορούν να ανοίξουν δρόμους ακόμη και σε παραδοσιακά ανδροκρατούμενους κλάδους,μεταξύ των οποίων και η ακτοπλοΐα.
Ξεκινώντας ως Δόκιμος Πλοίαρχος στη Superfast Ferries, εξελίχθηκε διαδοχικά σε Ανθυποπλοίαρχο,Υποπλοίαρχο και τελικά στην πρώτη γυναίκα Ύπαρχο ακτοπλοϊκής εταιρείας, σπάζοντας στερεότυπα σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο χώρο.
Παρά τις στιγμές αμφιβολίας και την αυξημένη πίεση, επέμεινε, αποδεικνύοντας ότι στη ναυτιλία η συνέπεια και η αγάπη για το επάγγελμα είναι αυτές που κρατούν κάποιον όρθιο.
Στο σπίτι όπου μεγάλωσε στη Νάξο, η θάλασσα ήταν παντού: πορτολάνες από λιμάνια του κόσμου στον έναν τοίχο, μια φαναριέρα, πυξίδες και διόπτρες στον άλλο.
Κόρη Πλοιάρχου Εμπορικού Ναυτικού, στο νησί ήταν «η κόρη του Καπετάνιου».
Όταν ανακοίνωσε στον πατέρα της ότι θα πάει στην ΑΕΝ, ένιωσε —όπως θυμάται— ότι «βαθιά μέσα του ήταν περήφανος», όμως η πρώτη του κουβέντα ήταν πως «είναι δύσκολη δουλειά για γυναίκα». Εκείνη προχώρησε.
Η ακτοπλοΐα δεν ήρθε ως συνειδητή επιλογή. «Δεν ήρθε ως επιλογή, ήταν η μόνη λύση», λέει, ώστε να κάνει τα εκπαιδευτικά της ταξίδια ως Δόκιμος Πλοίαρχος και Ναυτόπαις στις Μινωικές Γραμμές. Τελειώνοντας τη σχολή και έχοντας ήδη προϋπηρεσία, συνέχισε στην ακτοπλοΐα — και η επαγγελματική της πορεία άρχισε να χτίζεται βήμα-βήμα.
Ξεκίνησε ως Δόκιμος Πλοίαρχος στη Superfast Ferries με δίπλωμα Γ’ Πλοιάρχου. Η εταιρεία τής έδωσε την ευκαιρία να «πιάσει» Ανθυποπλοίαρχος, σε μια περίοδο που δεν υπήρχε άλλη γυναίκα Αξιωματικός Γέφυρας στην εταιρεία. Ακολούθησαν το δίπλωμα Β’ Πλοιάρχου, ο βαθμός του Υποπλοιάρχου και, στη συνέχεια, το δίπλωμα Α’ Πλοιάρχου.
Μετά από καιρό υπηρεσίας ως Υποπλοίαρχος, ήρθε μια απόφαση-ορόσημο: έγινε η πρώτη γυναίκα Ύπαρχος της εταιρείας.
Δεν ήταν, ωστόσο, μια γραμμική διαδρομή χωρίς αμφιβολίες. Υπήρξαν στιγμές που σκέφτηκε να τα παρατήσει — «όχι μόνο λόγω της πίεσης της δουλειάς», αλλά και επειδή έπρεπε συχνά «να αποδεικνύει περισσότερα από όσα θεωρούνταν δεδομένα για άλλους».
Παρ’ όλα αυτά, επέστρεφε ξανά στο σημείο μηδέν: «Μετά θυμόταν γιατί ξεκίνησε. Δεν είναι εύκολο επάγγελμα, αλλά όταν το αγαπάς βρίσκεις τον λόγο να συνεχίσεις».
Η καθημερινότητα
Σήμερα, η «τυπική» ημέρα πάνω στο πλοίο περιγράφεται χωρίς ωραιοποιήσεις: ξεκινά με ελέγχους, με επιβεβαίωση ότι όλα λειτουργούν όπως πρέπει, και συνεχίζεται με διαχείριση επιβατών, προσεγγίσεις σε λιμάνια, συντονισμό πληρώματος, γραφειοκρατία και απρόβλεπτα.
«Μπορεί να προκύψει κάτι απλό, μπορεί και κάτι που θέλει άμεση αντιμετώπιση και απόφαση», σημειώνει.
Σε αυξημένη κίνηση ή σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, «η ένταση ανεβαίνει» και τότε φαίνεται η οργάνωση, η εκπαίδευση και η ετοιμότητα. «Η μέρα τελειώνει όπως αρχίζει, με ελέγχους. Στη θάλασσα δεν χαλαρώνεις ποτέ εντελώς», λέει, περιγράφοντας αυτό που αποκαλεί «σταθερή εγρήγορση».
Η πρώτη της ευθύνη, όπως το θέτει, είναι αδιαπραγμάτευτη: ασφάλεια. «Να φεύγει και να φτάνει το πλοίο με ασφάλεια». Απέναντι στο πλήρωμα, αυτό μεταφράζεται σε οργάνωση, πειθαρχία και δίκαιη στάση.
Απέναντι στους επιβάτες, σε πρόβλεψη: «Να προλαβαίνεις τα προβλήματα πριν τα καταλάβει κανείς». Και όταν το περιβάλλον πιέζει —καιρός, καθυστερήσεις, αυξημένη επιβατική κίνηση— η συνταγή είναι πρακτική: «Το μυστικό είναι ψυχραιμία, καθαρό μυαλό και οργάνωση. Δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα· προσαρμόζεσαι και παίρνεις αποφάσεις με βάση την ασφάλεια».
Αν υπήρχε μια «επιχειρησιακή» αρχή που συνοψίζει τη δουλειά της, θα ήταν η έννοια της ομάδας.
Για να λειτουργεί σωστά μια ομάδα εν πλω, χρειάζονται «ξεκάθαροι ρόλοι, καθαρή επικοινωνία, σεβασμός, εμπιστοσύνη».
Την εμπιστοσύνη, όπως λέει, τη χτίζει με συνέπεια: «Αν λες κάτι, να το τηρείς». Επιμένει στη διαφάνεια και στη ρεαλιστική πληροφόρηση: να της λένε «τα πράγματα όπως είναι, όχι όπως νομίζουν ότι θέλω να τα ακούσω». Και κρατά μια βασική γραμμή ηγεσίας: «Δεν ζητάω κάτι που δεν θα έκανα κι εγώ». Το προσωπικό της στυλ; «Άμεσο και ξεκάθαρο». Θέλει οι άνθρωποί της να ξέρουν τι περιμένει από αυτούς και τι μπορούν να περιμένουν από εκείνη. «Πιστεύω στη σταθερότητα, στη ψυχραιμία και στη παρουσία. Να ξέρουν ότι είμαι εκεί — κυριολεκτικά και μεταφορικά».
Οι προκαταλήψεις
Οι προκαταλήψεις ήταν μέρος της διαδρομής της. «Η ναυτιλία ήταν για χρόνια ανδροκρατούμενος χώρος», παραδέχεται, γι’ αυτό και πολλές φορές έπρεπε «να αποδείξω δύο φορές ότι μπορώ να κάνω τη δουλειά, απλώς και μόνο επειδή είμαι γυναίκα».
Με τον καιρό, όμως, η εικόνα αλλάζει: όταν δείχνεις γνώση, συνέπεια και σταθερότητα, οι περισσότεροι σταματούν να βλέπουν «γυναίκα Ύπαρχο» και βλέπουν «απλώς τον Ύπαρχο». Πιστεύει ότι σήμερα υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για γυναίκες στη ναυτιλία — πλέον δεν είναι «περίεργο» να δεις γυναίκα Αξιωματικό. Τα στερεότυπα δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά «δεν καθορίζουν πια τόσο εύκολα την πορεία σου»: δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις διαρκώς ότι «μπορώ επειδή είμαι γυναίκα»· «μπορώ γιατί είμαι καλή στη δουλειά μου».
Σε μια νέα κοπέλα που σκέφτεται να μπει στο επάγγελμα, είναι απόλυτη: «Να είναι σίγουρη ότι το θέλει πραγματικά». Η ναυτιλία απαιτεί αντοχή, σοβαρότητα, σκληρή δουλειά και διάθεση μάθησης. «Το πλοίο δεν κοιτάει φύλο, κοιτάει ικανότητα. Η αναγνώριση έρχεται, αλλά δεν χαρίζεται».
Οι προκλήσεις
Για την ελληνική ακτοπλοΐα, βλέπει μπροστά της σύνθετες προκλήσεις. Πρώτα απ’ όλα το κόστος λειτουργίας, αλλά και η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού: «Να κρατήσεις ανθρώπους που θέλουν να δουλέψουν σε συνθήκες πίεσης εν πλω». Υπάρχει και η «αλλαγή κουλτούρας», που απαιτεί εκπαίδευση και προσαρμογή.
Οι αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας και περιβάλλοντος προσθέτουν «περισσότερη γραφειοκρατία» και «περισσότερους ελέγχους που πρέπει να τηρούνται με ακρίβεια». Από τη μία, είναι θετικό — «η ασφάλεια δεν είναι διαπραγματεύσιμη», όπως και οι περιβαλλοντικοί κανόνες. Από την άλλη, η πίεση μεγαλώνει: μεγαλύτερη ευθύνη, μικρότερα περιθώρια λάθους, με τον χρόνο συχνά ίδιο. «Πρέπει να λειτουργείς μέσα σε ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο κανόνων και αυτό πια είναι κομμάτι της καθημερινότητας».
Την πιο κρίσιμη αλλαγή των τελευταίων χρόνων τη βλέπει σε τρία μέτωπα: τεχνολογία, αυστηρότεροι διεθνείς κανονισμοί και «πράσινη μετάβαση» — που κάνουν τον ρόλο του Αξιωματικού πιο σύνθετο. Σε δέκα χρόνια, προβλέπει ακτοπλοΐα πιο «πράσινη» και τεχνολογικά εξελιγμένη, άρα με ανάγκη για ακόμη πιο καταρτισμένο πλήρωμα. Και με μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα υπηρεσιών και στην εμπειρία του επιβάτη, «γιατί ο κόσμος γίνεται πιο απαιτητικός».
Το επόμενο βήμα
Μετά από τόσα χρόνια στη θάλασσα, σκέφτεται να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό στη στεριά, πάντα μέσα στη ναυτιλία, αξιοποιώντας όσα έμαθε. Για την ίδια, επιτυχία σημαίνει να κάνει καλά τη δουλειά της, να εξελίσσεται και να κερδίζει σεβασμό «όχι λόγω βαθμού αλλά επειδή το αξίζω». Να κοιτά πίσω και να λέει ότι έφτασε «με καθαρή συνείδηση»: χωρίς εκπτώσεις, χωρίς συμβιβασμούς, χωρίς να αφήσει τον φόβο ή τα στερεότυπα να την κρατήσουν πίσω.
Η θάλασσα, λέει, της έδωσε ένα μάθημα ζωής: να στέκεται σταθερά, χωρίς να ξεχνά ότι δεν ελέγχει τα πάντα. Υπομονή, ψυχραιμία, ικανότητα να ξεχωρίζει τι είναι πραγματικά κρίσιμο. Και πάνω απ’ όλα το αίσθημα ευθύνης: «Όταν έχεις ανθρώπους πάνω στο πλοίο, οι αποφάσεις σου έχουν βάρος — και αυτό σε ωριμάζει γρήγορα».
Αν έπρεπε να συμπυκνώσει τη διαδρομή της σε μία φράση, θα έλεγε: «Δουλειά, υπομονή και καθημερινή προσπάθεια να γίνομαι καλύτερη από χθες». Και το μήνυμά της προς τις γυναίκες που θέλουν να κάνουν καριέρα στη ναυτιλία είναι ξεκάθαρο: να το κάνουν επειδή το θέλουν πραγματικά — όχι για να αποδείξουν κάτι. Να επενδύσουν στη γνώση, να έχουν υπομονή και πίστη στις δυνατότητές τους. «Η θάλασσα δεν χρειάζεται γυναίκες-σύμβολα. Χρειάζεται ικανές επαγγελματίες. Αν το αγαπάτε, τολμήστε το — δεν είναι εύκολος δρόμος, αλλά αξίζει».
