Newsroom (1) Από την έναρξή του το 2013, το Πρόγραμμα 7 Υπό Απειλή έχει εξελιχθεί σε μια κύρια πρωτοβουλία της κοινωνίας των πολιτών αφιερωμένη στη διάσωση της ευρωπαϊκής κληρονομιάς που βρίσκεται σε κίνδυνο, ενεργώντας ως καταλύτης για την κινητοποίηση τεχνογνωσίας, την ανάσχεση της ακατάλληλης ανάπτυξης ή/και την εξασφάλιση της απαραίτητης δημόσιας και ιδιωτικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης. Κάθε καταγεγραμμένος χώρος είναι επιλέξιμος για χρηματικό έπαθλο ύψους €10.000 από το ταμείο της ΕΤΕπ για την πολιτιστική κληρονομιά, ως συμβολή στην υλοποίηση δράσης με στόχο την προστασία του χώρου.
Κατάπολα
Οι 7 πιο απειλούμενες τοποθεσίες και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη για το 2026 είναι:
Κατάπολα και Αρχαία Πόλη της Μινώας, ΕΛΛΑΔΑ
Fábri Νερόμυλος, Feked, ΟΥΓΓΑΡΙΑ
Blower Hall, Esch-sur-Alzette, ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ
Βρετανικό στρατόπεδο, Fort Chambray, Gozo, ΜΑΛΤΑ
Εργοστάσιο πυρίτιδας, Vale de Milhaços Seixal, ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
Αναμορφωμένη (Reformed) Εκκλησία Sântămăria Orlea, ΡΟΥΜΑΝΙΑ
Ζυθοποιείο Weifert’s, Pančevo, ΣΕΡΒΙΑ
Reformed Church of Sântămăria Orlea, Romania
Ο φετινός κατάλογος περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία τόπων πολιτιστικής κληρονομιάς – από τα ερείπια μιας αρχαίας πόλης στην Ελλάδα έως ένα μνημειώδες βιομηχανικό κτίριο του πρώιμου 20ου αιώνα στο Λουξεμβούργο – που αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, όπως ακατάλληλα αναπτυξιακά έργα, παραμέληση ή έλλειψη χρηματοδότησης. Τα 7 μνημεία / τόποι επιλέχθηκαν με βάση την ευρωπαϊκή τους σημασία, την πολιτιστική και κοινωνική τους αξία, καθώς και τον σοβαρό κίνδυνο που αντιμετωπίζουν. Το επίπεδο εμπλοκής των τοπικών κοινοτήτων και/ή η δέσμευση των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων για τη διάσωση αυτών των μνημείων θεωρήθηκαν ως κρίσιμη προστιθέμενη αξία. Ένα άλλο κριτήριο επιλογής ήταν η δυνατότητα κάθε μνημείου να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για βιώσιμη κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη.
Vale de Milhaços Gunpowder Factory, Seixal, Portugal
Οι 7 τοποθεσίες επιλέχθηκαν από το Διοικητικό Συμβούλιο της Europa Nostra μεταξύ των δεκατεσσάρων περιπτώσεων πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδυνεύουν και είχαν προεπιλεγεί από τη Συμβουλευτική Επιτροπή του Προγράμματος «7 Most Endangered». Οι υποψηφιότητες για το Πρόγραμμα «7 Most Endangered» 2026 υποβλήθηκαν από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς ή από μεμονωμένα μέλη αυτών των οργανισμών, προερχόμενα από κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, με την στήριξη ενός μέλους ή συνδεδεμένου οργανισμού της Europa Nostra.
Ο κατάλογος των 7 πιο απειλούμενων μνημείων για το 2026 αποκαλύφθηκε σε μια διαδικτυακή εκδήλωση στην οποία συμμετείχαν υψηλόβαθμοι εκπρόσωποι της Europa Nostra, του Ινστιτούτου ΕΤΕπ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και οι υποψήφιοι και εκπρόσωποι των μνημείων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο.
British Barracks at Fort Chambray, Gozo, Malta
Ο Αντιπρόεδρος της Europa Nostra, Guy Clausse, δήλωσε: «Με την κατάρτιση του καταλόγου των πιο απειλούμενων τόπων/μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη, η Europa Nostra υπογραμμίζει τη δέσμευσή της να διασφαλίσει ότι η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι μόνο τιμά το παρελθόν, αλλά συμβάλλει ενεργά στην οικοδόμηση πιο βιώσιμων, χωρίς αποκλεισμούς και δημοκρατικών κοινοτήτων σε ολόκληρη την ήπειρό μας. Η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά πρέπει να αναγνωριστεί ως μια ζωντανή δύναμη που προωθεί την ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα και τη συνοχή και, ως εκ τούτου, να τεθεί στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών στρατηγικών, πολιτικών και προϋπολογισμών».
Εμπειρογνώμονες που εκπροσωπούν την Europa Nostra, μεταξύ των οποίων και έμπειροι συνταξιούχοι υπάλληλοι της ΕΤΕπ που προσφέρουν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους στο πρόγραμμα «7 Most Endangered», καθώς και οι οργανώσεις και τα άτομα που πρότειναν τους 7 επιλεγμένους χώρους, θα συγκροτήσουν ειδικές ομάδες ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για κάθε χώρο. Οι ομάδες αυτές θα συλλέξουν πληροφορίες, θα συναντηθούν με τους βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς και θα πραγματοποιήσουν επιτόπιες αποστολές για να αξιολογήσουν τις συνθήκες που επικρατούν. Τα ευρήματα θα καταγραφούν σε μια έκθεση με συστάσεις για δράση και θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη ενός εξατομικευμένου έργου για κάθε μνημείο, το οποίο θα υλοποιηθεί τα επόμενα δύο χρόνια με την υποστήριξη της επιχορήγησης της ΕΤΕπ για την πολιτιστική κληρονομιά, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας με τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς.
Κατάπολα
Κατάπολα και Αρχαία Πόλη της Μινώας, ΕΛΛΑΔΑ
Τα Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας, στο νησί της Αμοργού των Κυκλάδων, βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει ανεπανόρθωτες επιπτώσεις. Ο παραδοσιακός οικισμός και ο αρχαιολογικός χώρος απειλούνται από ένα μεγάλης κλίμακας λιμενικό έργο. Η ισχυρή κινητοποίηση των τοπικών πολιτών έχει ήδη αποδείξει την επίδρασή της, με την επιτυχή παρέμβασή τους στη διαδικασία του πολεοδομικού σχεδιασμού και καταδεικνύοντας το υψηλό δυναμικό υπεράσπισης του χώρου. Παρόλο που το ιδιοκτησιακό καθεστώς του αρχαιολογικού χώρου και η απουσία διοικητικών εγκρίσεων περιπλέκουν την άμεση νομική προσφυγή, οι προκλήσεις αυτές υπογραμμίζουν το επείγον της κατάστασης σε διεθνές επίπεδο σε αυτό το πρώιμο στάδιο. Η ένταξη στον κατάλογο των “7 Most Endangered” θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά τη λήψη αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο, πριν από την έναρξη μη αναστρέψιμων παρεμβάσεων, αναδεικνύοντας τα Κατάπολα ως σημείο αναφοράς για άλλα απειλούμενα μέρη της Μεσογείου — όπως η Μονεμβασιά και η Πάτμος — που καλούνται να εξισορροπήσουν την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τις ολοένα αυξανόμενες πιέσεις των αναπτυξιακών έργων.
Η Αμοργός συγκαταλέγεται στα μεσαίου μεγέθους νησιά του Αιγαίου που έχουν διατηρήσει τον χαρακτήρα τους, με ιδιαίτερα αξιόλογο φυσικό τοπίο και, σε μεγάλο βαθμό, ανέγγιχτο από τον μαζικό τουρισμό. Οι Κυκλάδες έχουν χαρακτηριστεί από τον αρχαιολόγο Colin Renfrew ως κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Και στην Αμοργό, τα Κατάπολα αποτελούν ζωντανή μαρτυρία αυτής της μακραίωνης συνέχειας ανθρώπινης παρουσίας. Σήμερα, ο οικισμός αριθμεί περίπου 150 μόνιμους κατοίκους, με τεράστια εποχική πληθυσμιακή αύξηση. Το πολιτιστικό τοπίο των Καταπόλων είναι εξαιρετικής αξίας, καθώς συνδυάζει την αρχαία πόλη της Μινώας, τον παραδοσιακό οικισμό, τη γύρω αγροτική γη και τον φυσικό λιμένα σε ένα σπάνιο και συνεκτικό σύνολο.
Η αρχαία πόλη της Μινώας — μία από τις τρεις κύριες αρχαίες πόλεις της Αμοργού, μαζί με την Αιγιάλη και την Αρκεσίνη — τεκμηριώνει αδιάλειπτη ανθρώπινη παρουσία ήδη από τα τέλη της 5ης χιλιετίας π.Χ. Ιδρύθηκε επισήμως τον 11ο αιώνα π.Χ. από αποίκους της Σάμου κι αναπτύχθηκε ως οχυρωμένη ακρόπολη με άμεση θέα προς το λιμάνι της, η οποία κι επεκτάθηκε αργότερα προς την ακτή, κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Αν και μόνο εν μέρει ανασκαμμένη, διατηρεί σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα — κυρίως ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων — όπως επιγραφές, αρχιτεκτονικά θραύσματα, ψηφιδωτά δάπεδα και θολωτούς τάφους.
Τα Κατάπολα, το περιβάλλον τοπίο τους και η αρχαία πόλη της Μινώας προστατεύονται από σειρά Προεδρικών Διαταγμάτων, ενώ μεγάλο τμήμα της Αμοργού έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000, γεγονός που υπογραμμίζει την οικολογική της σημασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρά το παραπάνω υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, η προστασία παραμένει ευάλωτη, καθώς τμήματα του αρχαιολογικού χώρου είναι ιδιόκτητα και στερούνται επαρκών μηχανισμών διαχείρισης και διαφύλαξης.
Weifert’s Brewery, Pančevo, Serbia
Σήμερα, η περιοχή αντιμετωπίζει αυξανόμενες απειλές από έργα υποδομής που υπερβαίνουν κατά πολύ τη φέρουσα ικανότητα του νησιού. Τα σχέδια για ένα νέο φαραωνικό λιμάνι — που περιλαμβάνει επιχώσεις, νέες κτιριακές εγκαταστάσεις, χώρους στάθμευσης, θέσεις ελλιμενισμού κρουαζιερόπλοιων και διάνοιξη νέων οδικών αξόνων που διασχίζουν τον αρχαιολογικό χώρο— ενέχουν τον κίνδυνο ανεπανόρθωτης αλλοίωσης τόσο της αρχαίας πόλης όσο και του ευαίσθητου τοπίου. Οι πιέσεις αυτές επιτείνονται από τη λειψυδρία, την ενεργειακή ανασφάλεια, τις ανεπαρκείς υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, τη στεγαστική πίεση στους μόνιμους κατοίκους και την αυξανόμενη κυριαρχία του μαζικού τουρισμού.
Fábri Watermill, Feked, HUNGARY
Η Συμβουλευτική Επιτροπή του Προγράμματος 7 Most Endangered επισημαίνει: «Τα Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας συγκροτούν μία σπάνια ιστορική συνέχεια μεταξύ τοπίου, αρχαιολογικής κληρονομιάς και (ζώσας) κοινότητας κατοίκων. Αυτή η εύθραυστη ισορροπία, διαμορφωμένη μέσα από χιλιετίες αλληλεπίδρασης ανθρώπου και φύσης, βρίσκεται σε απειλή. Τα προτεινόμενα μεγάλης κλίμακας αναπτυξιακά έργα απειλούν όχι μόνον έναν εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικό χώρο, αλλά και τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό ιστό που καθορίζει την ταυτότητα του νησιού. Ο αρχαιολογικός χώρος της Μινώας, χαρακτηρισμένος ως «απόλυτης προστασίας» για την προστασία του φυσικού και αγροτικού περιβάλλοντός του, μαζί με τα Κατάπολα αποτελούν ένα ισχυρό παράδειγμα συνύπαρξης πολιτιστικής κληρονομιάς και τοπίου. Ο τόπος αυτός διαθέτει τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί σε πρότυπο βιώσιμου τουρισμού και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς για μικρά μεσογειακά νησιά που αντιμετωπίζουν παρόμοιες πιέσεις».
Blower Hall, Esch-sur-Alzette, LUXEMBOURG
Ο οικισμός των Καταπόλων και η αρχαία Μινώα προτάθηκαν για το Πρόγραμμα 7 Most Endangered 2026 από την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, οργανισμό – μέλος και επίσημο εκπρόσωπο της Europa Nostra στην Ελλάδα, σε συνεργασία με τον τοπικό σύλλογο «Λιμήν». Η πρόταση αυτή σκοπεύει σε μια μετάβαση προς έναν μακροπρόθεσμο χωρικό σχεδιασμό με γνώμονα την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας. Με συνεχή συμμετοχή της τοπικής κοινότητας, τα Κατάπολα έχουν τη δυναμική να αποτελέσουν πρότυπο για παρόμοια μικρά νησιά σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Πηγή: naftemporiki.gr
