Newsroom Ο Ιταλός αρχαιολόγος Mario Trabucco della Torretta διαφωνεί με τον επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα, καθώς θεωρεί ότι πρόκειται για ελληνική προπαγάνδα που ξεκίνησε η Μελίνα Μερκούρη όταν έγινε πολιτικός.
Σε άρθρο που έγραψε στην The Telegraph ισχυρίστηκε ότι δεν εκλάπησαν από τον λόρδο Έλγιν, όπως και ότι η θέση τους και ιστορία τους είναι στο Βρετανικό Μουσείο πλέον.
Ακολουθεί το άρθρο του:
«Είμαι κλασικός αρχαιολόγος και έχω αφιερώσει πολλά χρόνια στη μελέτη της Ελλάδας και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Έζησα επίσης στην Αθήνα για τέσσερα χρόνια, απολαμβάνοντας τη ζεστασιά τόσο του καιρού όσο και των ανθρώπων της. Ωστόσο, στα μάτια των ελληνικών εθνικιστών, είμαι ένοχος για ένα από τα χειρότερα δυνατά εγκλήματα: δεν πιστεύω ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να επιστρέψουν στην Αθήνα. Και γι’ αυτό το λόγο με έχουν ακυρώσει.
Όλα ξεκίνησαν το 2021, όταν το αρχαιολογικό μουσείο της γενέτειράς μου, του Παλέρμο στη Σικελία, αποφάσισε να παρακάμψει ολόκληρο το νομικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ιταλία και να αποστείλει στο Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα ένα μικρό τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνα, το οποίο αποτελούσε μέρος της συλλογής της Σικελίας για σχεδόν 200 χρόνια.
Το έργο είχε δοθεί ως δάνειο στην Ελλάδα και στο παρελθόν, αλλά πάντα επέστρεφε. Αυτή τη φορά, το ονόμασαν “κατάθεση”, με σκοπό να το κρατήσουν εκεί για πάντα. Είναι παράνομο, αλλά “φαίνεται ωραίο” στις κάμερες.
Εκείνη την εποχή, έγραψα μερικά άρθρα στα οποία αντιτάχθηκα στην κίνηση αυτή, υποστηρίζοντας ότι, για τον ιστορικό και τον αρχαιολόγο, η ιστορία που οδήγησε το συγκεκριμένο θραύσμα στο Παλέρμο ήταν εξίσου σημαντική με την ιστορία της δημιουργίας του Παρθενώνα, και ότι δεν ήταν δυνατόν να θυσιάσει κανείς τη μία για χάρη της άλλης. Αυτό προκάλεσε αμέσως κάποιο ενδιαφέρον: πώς ήταν δυνατόν ένας αρχαιολόγος να αντιταχθεί στην επανένταξη ενός θραύσματος στο μνημείο από το οποίο προήλθε; Πώς τολμούσε να αμφισβητήσει το υπέρτατο δόγμα της πολιτιστικής επαναπατρισμού; Ήμουν μια ιδιαιτερότητα, μια λευκή μύγα.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, αγωνίζομαι ενάντια στις ελληνικές διεκδικήσεις για τα Γλυπτά, καθώς και ενάντια στην επιστροφή, με βάση συναισθηματικά κριτήρια, αντικειμένων που έχουν αποκτηθεί νόμιμα, η οποία συχνά πραγματοποιείται υπό την πίεση του όχλου.
Ο ελληνικός ισχυρισμός δεν έχει καμία βάση, καθώς συνεχίζουν να λένε ότι ο λόρδος Έλγιν “έκλεψε” τα γλυπτά. Ας σκεφτούμε για μια στιγμή το παράλογο της ισχυρισμού ότι ένας Βρετανός αριστοκράτης μπήκε αμέριμνος σε μια στρατιωτική βάση (όπως ήταν η Ακρόπολη των Αθηνών το 1801) με εκατοντάδες εργάτες και πήρε ό,τι του άρεσε, συσκευάζοντάς τα και μεταφέροντάς τα για μήνες ολόκληρους κάτω από τα μάτια της οθωμανικής φρουράς, όλα αυτά χωρίς επίσημη άδεια. Γελοίο, σωστά;
Επιπλέον, ας υποθέσουμε ότι διαθέτουμε ένα μεταφρασμένο αντίγραφο της άδειάς του και ότι σύγχρονοι μάρτυρες επιβεβαιώνουν την ιστορία του, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο λόρδος Μπάιρον, ο κύριος συκοφάντης του Έλγιν. Οι Έλληνες δεν θέλουν να ακούσουν τίποτα από όλα αυτά.
Η συζήτηση έχει πάρει φωτιά από τότε που η ηθοποιός που έγινε πολιτικός, Μελίνα Μερκούρη, ορίστηκε υπουργός Πολιτισμού στην σοσιαλιστική κυβέρνηση της Ελλάδας το 1981. Ως παθιασμένη πολιτικός και έμπειρη στο να επηρεάζει τα ΜΜΕ, μετέτρεψε ένα επαναλαμβανόμενο θέμα της πολιτιστικής διπλωματίας σε σταυροφορία. Σήμερα, σχεδόν όλοι οι Έλληνες θεωρούν την επαναπατρισμό των Ελγίνειων Γλυπτών θέμα εθνικής σημασίας, και ο υπουργός Πολιτισμού, μια θέση δεύτερης κατηγορίας στην κυβέρνηση κάθε άλλης χώρας, έχει από τότε καταστεί μία από τις πιο ισχυρές φωνές στο υπουργικό συμβούλιο.
Το θέμα όμως είναι ότι, ανεξάρτητα από τη ρητορική της Μελίνας και τις δακρυσμένες εκδηλώσεις προσκόλλησής της, τα Μάρμαρα ανήκουν νομικά στο Βρετανικό Μουσείο και η κυριότητά του είναι αδιαμφισβήτητη. Τα γλυπτά ήταν τα σωζόμενα τμήματα ενός ερειπωμένου κτιρίου εντός στρατιωτικής βάσης, τα οποία, για κάθε πρακτικό σκοπό, αποτελούσαν δημόσια περιουσία υπό τη δικαιοδοσία του Μεγάλου Βεζίρη, ο οποίος ήταν ο αρχιστράτηγος των στρατευμάτων του Σουλτάνου.
Η Αθήνα ήταν ένα μικρό κέντρο σε μια επαρχία της απέραντης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πλήρως ενταγμένη στο διοικητικό και νομικό της πλαίσιο, ακριβώς όπως η Άγκυρα ή το Χαλέπι. Είχαν κάθε δικαίωμα να δώσουν στον Έλγιν ό,τι ζήτησε, και το έκαναν, για δικούς τους πολιτικούς λόγους και προς όφελός τους. Δύο αιώνες αργότερα, όταν ένας άλλος απόλυτος μονάρχης, ο Πάπας Φραγκίσκος, αποφάσισε να πάρει τρία κομμάτια της διακόσμησης του Παρθενώνα από τη συλλογή του Βατικανού για να τα δωρίσει στον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών ως φιλική χειρονομία, οι Έλληνες δεν είχαν κανένα λόγο να αντιταχθούν.
Αν όμως ήταν ο σουλτάνος που έδινε κομμάτια του Παρθενώνα στον λόρδο Έλγιν, αυτό θα ήταν απαράδεκτο. Μπορεί να πείτε ότι ήταν άλλη εποχή, αλλά η αλήθεια είναι ότι οι προκάτοχοι του Αρχιεπισκόπου δεν διέφεραν και πολύ, αφού έδωσαν αρχαιότητες στον πεθερό του Έλγιν ως δώρο καλωσορίσματος ή τις πούλησαν στον Έλγιν για χρήματα.
Ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε σήμερα τον Παρθενώνα είναι σε μεγάλο βαθμό μια ρομαντική επινόηση, ένας μύθος που σφυρηλατήθηκε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες της αρχαιολογικής γνώσης, από το Εδιμβούργο έως το Μόναχο – και όλα αυτά χάρη στη μεταφορά των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Λονδίνο. Ο Παρθενώνας ήταν ένα τοπικό κτίριο (πιθανώς ούτε καν ναός), σε ένα τοπικό ιερό, που ανεγέρθηκε με χρήματα που κατασχέθηκαν από συμμάχους από μια αδίστακτη αυτοκρατορία. Παρουσιάζεται συνήθως ως σύμβολο της δημοκρατίας, όμως μια πιο κοντινή ιστορική αναλογία θα ήταν ο Ντόναλντ Τραμπ να χρησιμοποιεί τον προϋπολογισμό του ΝΑΤΟ για να χτίσει την αίθουσα χορού του Λευκού Οίκου. Οι αρχαίες λογοτεχνικές πηγές το αναφέρουν ελάχιστα, αφήνοντάς μας με αμφιβολίες για πολλές από τις λεπτομέρειές του.
Όλη η συμβολική αξία που του αποδίδεται αποτελεί μια εθνικιστική κατασκευή που δημιούργησαν Γερμανοί μελετητές την εποχή της ίδρυσης (με βρετανική βοήθεια) του Βασιλείου των Ελλήνων το 1833. Από εκεί ξεκινά ο πολιτιστικός βανδαλισμός της κατεδάφισης όσων εμποδίζουν τον μύθο, τόσο υλικά όσο και μεταφορικά. Κάθε απόχρωση, κάθε ιστορική λεπτομέρεια, κάθε σκέψη για το πολιτιστικό πλαίσιο θυσιάζονται στο βωμό του πατριωτικού συμβόλου που πρέπει να ξαναχτιστεί, ώστε η πατρίδα να νιώσει ολόκληρη. Ακόμα κι αν αυτό δεν είναι πλέον δυνατό, επειδή το ένα τρίτο των τεμαχίων έχει χαθεί και τα υπόλοιπα δεν θα ξαναμπουν ποτέ στον ναό της Ακρόπολης.
Αυτό είναι που προσπαθώ να εξηγήσω σε όσους έχουν την καλοσύνη να με ακούσουν. Και αυτή είναι η ιστορικά τεκμηριωμένη αφήγηση που περιμένω από τα επιστημονικά ιδρύματα να παρουσιάζουν στους επισκέπτες τους, τόσο στο Λονδίνο όσο και στην Αθήνα. Δεν θα έπρεπε να μοιράζουν πολιτικά φυλλάδια.
Και γι’ αυτό ακριβώς η πρόσφατη ακύρωση της παρουσίασής μου από το Μουσείο της Ακρόπολης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το Μουσείο υπερηφανεύεται ότι αποτελεί έναν οργανισμό παγκόσμιας κλάσης, ένα κέντρο αριστείας τόσο στην ακαδημαϊκή έρευνα όσο και στα επιμελητικά πρότυπα. Όμως, οι υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις και οι πλούσιοι προϋπολογισμοί δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τα σοκαριστικά ψέματα για τον Έλγιν και τη Βρετανία που σερβίρονται καθημερινά σε χιλιάδες ανυποψίαστους επισκέπτες, τροφοδοτώντας τους με ιδεολογική προπαγάνδα, ώστε να επιστρέψουν στις χώρες τους και να ασκήσουν πίεση στους πολιτιστικούς φορείς να “κάνουν το σωστό”, αντιβαίνοντας στα ίδια τα πράγματα που υποτίθεται ότι πρέπει να προστατεύουν: την ιστορία και τον πολιτισμό».
